Dizi Editörü ve Yayına Hazırlayan: Bülend Tuna Yardımcı Editör: Ekin Öztürk Katkıda Bulunan: Deniz Mazlum Kapak Tasarım: Nilgün Kara Babacan Grafik Tasarım / Uygulama: Ebru Laçin Kilci Konu / Alt Konu: Mimarlık / Söyleşi, Biyografi Yayınevi: TMMOB Mimarlar Odası İstanbul BK Şubesi Yayınları Basım Tarihi: Ocak 2024 Dil: Türkçe Sayfa Sayısı: 180 ISBN: 978-605-01-1613-7

Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi, mimarlık ortamına farklı yönleriyle katkı sağlamış, Mimarlar Odası’nın çalışmalarında iz bırakmış meslek büyükleriyle gerçekleştirdiği yayın çalışmalarını sürdürüyor. Meslektaşlarımızın yaşamlarından aktarabildiklerinin, belgeler ve görsellerle birlikte derlenmesi ve kitaplaştırılmasının amaçlandığı “Mimarlar Odası Tarihinden Portreler” dizisi, Zeynep Ahunbay kitabıyla devam ediyor.

Mimarlar Odası Tarihinden Portreler dizisi, vefa ve kadirbilirlik anlayışıyla kurgulanmış kitaplardan oluşuyor. Oda çalışmalarında yer almış, meslek örgütümüzün saygınlık kazanmasına katkıda bulunmuş mimarları tanıtan, onların tanıklıklarına, anılarına ve mesleki deneyimlerine odaklanan bu kitaplardan yirmincisi Prof. Dr. Zeynep Ahunbay hocamız için hazırlandı.

Kendisi mimari koruma alanının üretken ve güvenilir bir ismi olarak geniş çevrelerce tanınan, sevilip sayılan bir isim. Bu kitap, Oda çalışmalarına her zaman özveriyle destek olan, Kültürel Mirasın Korunması ve Geliştirilmesi Komitesi’ne ve ÇED Danışma Kurulu’na yıllardır katkıda bulunan Zeynep Hocamızı daha yakından tanıtmayı, akademik ve mesleki çalışmalarının yanında çeşitli konulardaki görüşlerini sunmayı amaçlıyor.

(Arka kapak yazısı)

*

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi

Karaköy, Kemankeş Cad. 31, Beyoğlu, İstanbul

Tel: (212) 251 49 00

MİV Kitabevi

Karaköy, Kemankeş Cad. 31, Beyoğlu, İstanbul

Tel: (212) 244 86 87 (dahili 316)

e-posta: mivkitabevi@gmail.com

Kitapta, Zeynep Ahunbay’ın yönetiminde yüksek lisans ve/ veya doktora tezi hazırlayan öğrencilerinin ve yakın çalışma arkadaşlarının hazırladığı 35 özgün makale bir araya geliyor. Mimarlık Tarihi Araştırmaları başlığını taşıyan I. Bölüm’de 10 makale yer alıyor. Bu makalelerden biri de, 16 Aralık 2018 günü kaybettiğimiz hocamız Prof. Afife Batur’un son yazısı. Kitabın II. Bölüm’ü tek yapı ölçeğindeki belgeleme çalışmalarını ve koruma önerilerini aktaran 15 makaleden oluşuyor. Kentsel, Kırsal ve Doğal Çevre Koruma başlıklı III. Bölüm’de de 10 makale sunuluyor.

Kitapta yer alan makalelerin yazarları, soyadı alfabetik sırasına göre Hande Akarca, Nur Akın, H. Demet Aksu, Umut Almaç, E. Görün Arun, Afife Batur, Irem Bezek Temel, Ela Bozkurt, Ömer Dabanlı, İclal Dinçer, Esra Ekşi Balcı, H. Ceren Emir, Hülya Erdoğan, Zeynep Eres, Mine Esmer, Şeyda Güngör, Fatma Meral Halifeoğlu, Ruba Kasmo, Turgay Kerem Koramaz, Pelin Kotas, Esra Kudde, Nazlı İpek Mavuşoğlu, Deniz Mazlum, Gülşen Mercimek Altınsoy, Elif Özlem Oral Aydın, Semra Ögel, Filiz Özer, Suphi Saatçi, N. Turgut Saner, Nadide Seçkin, Nurcan Sefer, Nisa Semiz, Esin Şebin Aşık, Gülsün Tanyeli, Nurbanu Tosun Soyel, Saliha Tupal Yeke, Tina Wik , Senem Yiğit ve Nuran Zeren Gülersoy.

Üç yılı aşkın bir süreyi kapsayan bir çalışmanın ürünü olan bu armağan kitabı, kültür varlıklarının korunması ve restorasyonu alanında ülkemizin simge isimlerinden biri olan Prof. Dr. Zeynep Ahunbay’a armağan edilirken, bu alanda çalışanlar için yararlı bir kaynak olması umulmaktadır. Dileğimiz, ülkemiz gündeminde giderek daha öncelikli ve dikkat gerektiren bir konu hale gelen koruma ve restorasyon sorunlarına dikkat çekmesi ve benzer çalışmalar için esin kaynağı olmasıdır.

Kuruluşu çok gerilere giden Kariye Müzesi, depremler ve yenilemeler dolayısıyla bugünkü biçimini geç Bizans Dönemi’nde almış bir Hristiyan dini yapısıdır.  Bizans döneminde birçok manastır Surlara yakın bölgede yerleşmişti. Bu nedenle Chora Manastırı da kırsal alanda, bahçeler içinde kurulmuştur. Müzedeki önemli mozaik panolardan biri, manastır kilisesinin bugünkü biçimini almasını sağlayan son banisi Metokites’i kilisenin maketini Hazreti İsa’ya sunarken göstermektedir. Metokites 14. Yüzyılın ikinci yarısında, daha önce mevcut yapıyı elden geçirtmiş, mozaiklerle bezetmiş ve bir mezar şapeli eklemiştir.

İstanbul’un Dünya Mirası içinde yer alan Kariye Müzesi, ünlü mozaik ve freskleriyle çok sayıda ziyaretçi çeken bir eserdir. Devletimiz İstanbul’un tarihi alanlarını  UNESCO’ya ‘Dünya Mirası’ olarak önerirken, onları en iyi şekilde korumak ve evrensel  değerlerini tüm insanlıkla paylaşmak üzere söz vermiştir. Dünya Mirası varlıklar hakkında yalnız üzerinde bulunduğu ülke değil, uluslararası camia da söz sahibidir. ‘Dünya Mirası’ demek, paylaşılan bir kültür mirası demektir. Bu değerler rahatça gezilmek, incelenmek, güzelliklerinden yararlanmak için tüm insanlığa açılır.

Barındırdığı olağanüstü sanat değerleriyle Kariye Müzesi, İstanbul turizm zincirinin kilit noktalarından biridir. Bizans İmparatorluğu’nun başkenti İstanbul’da birçok Ortaçağ Kilisesi vardır ancak yalnız Kariye’de Ortaçağ’dan kalan mozaik ve freskler serbestçe  sergilenmektedir. Bu güzel eserlerin açığa çıkarılması, onarılması ve insanların onları görüp sevmesi, sanatsal değerlerinden zevk alması uzun yıllar süren çabalarla mümkün olmuştur. Laik Türkiye Cumhuriyeti, 1948’de cami olarak kullanılmakta olan yapının ‘fresk ve mozaiklerinin ortaya çıkarılması ve onarımı, sonrasında da müzeye dönüştürülmesi’ kararını almıştır.

İstanbul gibi bir dünya mirasını korumanın önemi ve incelikleri iyi kavranmalıdır. Tüm dünyanın ilgilendiği kültür değerlerinin yaşatılması, sunulması vizyon gerektirmektedir. 21. Yüzyılda Ortaçağ bağnazlığının, dar görüşlülüğünün yeri yoktur. Dar bakış açıları hem kültür mirasına hem Türkiye’ye zarar verebilir.

Müzenin geriye dönerek, camiye çevrilmesi ister istemez bir kimlik değişimi yaratacaktır. Osmanlı Dönemi’nde kilise, camiye çevrilmiş ancak mozaik ve freskleri kazınıp yok edilmemiştir. Kaynaklar, kilisenin değerinin halk tarafından bilindiğini göstermektedir. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde Kariye’den “Edirnekapı yakınında Kariye Camii: Evvelce bir sanatlı kilise imiş” şeklinde söz etmiştir. 18. Yüzyılda İstanbul Camileriyle ilgili iki ciltlik kitap yazan Ayvansaraylı Hüseyin Efendi de “Cami-i mezbur kilisadan münkaliptir” diyerek onun özgün kimliğini belirtmiştir. Kilisenin müzeye çevrilmesinden önceki durumunu bilen Prof. Semavi Eyice de ‘ibadet mekanındaki mozaiklerin üzerlerinin namaz vakitlerinde tahta kapaklarla kapatıldığını’ belirtmiştir.

İstanbul’un Dünya Mirası oluşu ile ilgili kararda “İstanbul Bizans ve Osmanlı uygarlıklarına tanıklık etmekte üniktir” denilmiştir. Bu cümle İstanbul’un Dünya Mirası oluşunda Bizans bileşeninin önemine tanıklık etmektedir. Bu hususa saygı gösterilmesi zorunludur. Kültür varlıkları güncel politikaya alet edilmemelidir. Osmanlılar Bizans kültür mirasını onarımlarla yaşatmış; emaneti 20. Yüzyıla kadar  getirmişlerdir. Bu saygıdeğer bir tutumdur. Cumhuriyet devrimi ise kültür varlıklarının evrensel değerini gözetmiş, onların en iyi biçimde sunulmasına olanak vermeyi hedefleyerek, kapılarını tüm insanlığa açmıştır. Dar bakışlarla, müzeyi “cami” olarak yaftalayıp, evrensel değer taşıyan sanat eserlerinin serbestçe sergilenmesini, görülmesini zorlaştıran bir kullanıma dönülmesi kabul edilemez.