Kadıköy Söğütlüçeşme’deki yüksek hızlı tren ve Marmaray istasyonunun altında bulunan ağaçlık alan Haziran 2022’de yaya trafiğine tamamen kapatılmıştı. Daha önceleri tren istasyonlarına ve metrobüs durağına giden bir yaya yolunun bulunduğu alanın etrafı üzerinde “Viyadük İnşaatı ve Çevre Düzenleme İşi” yazan panellerle kapatılmış, içeride ne gibi çalışmaların yapıldığıyla ilgili herhangi bir açıklama da yapılmamıştı. Ekoloji örgütleri ve çevre sakinlerinin panellerin önünde basın açıklaması yaptığı dönemde proje alanında 250 ağacın kesildiği ortaya çıkmıştı. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları’nın (TCDD) panelinde çevre düzenlemesi yazsa da proje kapsamında istasyonun mevcut haline ek olarak 108 adet ticari alan yapılması planlanıyordu.

Söğütlüçeşme’deki tren istasyonunun alışveriş merkezine dönüştürülmesiyle ilgili projeye TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi olarak olarak dava açmıştık. Alışveriş merkezinin imar planının ve “ÇED raporu gerekli değildir” kararının iptali istemiyle açılan davalar TCDD ve İstanbul Valiliği aleyhine sonuçlanmıştı.

“Yeşil alan miktarı azalacak”

İstanbul 3’üncü İdare Mahkemesi’nin davacıların lehine verdiği kararda söz konusu alanda 526 tane ağacın bulunduğu belirtilmişti. Kararda yer alan Kadıköy İklim Adaptasyon Eylem Planına göre, Kadıköy’de kişi başına düşen yeşil alan 3,03 metrekare. Alışveriş merkezi yapılırsa kişi başına düşen yeşil alan özellikle Kadıköy’de daha da azalacaktı.

“Trafik çekimi yaratılacak”

Alışveriş merkezine dönüştürülmek istenen alan, araç ve insan yoğunluğunun yüksek olduğu bir nokta. Mahkeme kararına göre, metrobüs, Marmaray, hızlı tren ve karayolunun kesiştiği bu noktaya ek yapılaşma imkânı verilmesiyle bölgede yeni trafik çekimi yaratılacak.

Yapılaşma için riskli bölge

Söğütlüçeşme ve civarı dere yataklarının bulunduğu bir alan. Bu yataklar, yıllarca yıkılmış binaların atıklarının atıldığı alanlar olarak kullanılmış, kimi kesimlerde de insan eliyle akarsu yatakları düzenlenip deniz dolguları yapılmış. Mahkeme kararındaki jeolojik yapı raporuna göre, bu bölgeler yapılaşma konusunda riskli bölgeler arasında yer alıyor. Mahkeme, tüm bu nedenlerle ÇED gerekli değildir kararının hukuka uygun olmadığını belirterek kararı iptal etmişti, ama bahsi geçen alanla ilgili sonradan yeni imar planları yapıldı. Yeni imar planı kapsamında yine ‘ÇED gerekli değildir’ kararı verilmişti.

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi olarak bu kararın iptali istemiyle dava açmıştık. Bu dava İstanbul 5’inci İdare Mahkemesi tarafından 2 Kasım 2023 tarihinde karara bağlandı. “ÇED gerekli değildir” kararının iptali talebinin reddine karar veren mahkeme, hükmünü dava kapsamında hazırlanan bilirkişi raporuna dayandırdı.

“Depremde zarar görmeyeceği kanaati oluştu”

Bilirkişi raporuna göre, projenin geoteknik bilgi raporunda zemin iyileştirilmesi yapılması önerildi. Bilirkişi incelemesi sırasında söz konusu alanda iyileştirme çalışmasının yapılıp yapılmadığı inşaat sürdüğü için gözlenemedi. Rapora göre, projenin işletme ömrü içinde yıkıcı bir depremin olacağı projenin tanıtım dosyasında belirtildi ve yıkıcı depremlerin gerçekleşmesi muhtemel bölgelerdeki inşaatlara ait yönetmeliklere uyulacağının taahhüt edildi. Rapora göre, ilgili yönetmeliklere uygun yapılacak yapıların olası depremde zarar görmeyeceği kanaati oluştu.

Hesaplamalar eksik

Raporda, projenin oluşturacağı insan ve araç yoğunluğunun etkilerine de değinildi. Buna göre, proje kapsamındaki ticaret alanının büyüklüğünün hangi kriter ve analizler doğrultusunda yapıldığı açık değil. Bilirkişi raporunda, projenin çevreye olabilecek olumsuz etkilerinin bertarafı için gerekli önlemlerin alınacağına dair taahhütlerin yeterli olduğu, ancak ticari alanlara gelecek ziyaretçilerden kaynaklanacak atık miktarlarının hesaplanmadığı aktarıldı.

Söğütlüçeşme Tren İstasyonu ve çevresindeki yeşil alanları kapsayan, toplamda 65 bin 370 metrekarelik alanda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapılan imar planları için mahkeme;

TMMOB’ye bağlı, İnşaat Mühendisleri Odası, Şehir Plancıları Odası ve Mimarlar Odası tarafından açılan davanın gerekçesinde; yapılan plan değişikliği ile Söğütlüçeşme Tren İstasyonu önünde kalan yeşil alana, demir yolu kullanıcılarının ulaşım ihtiyacının çok ötesinde, yapılacak AVM görünümlü gar binasına çeşitli ticari fonksiyonlar da verilerek yoğun bir yapılaşmanın ve trafik yoğunluğunun önünün açıldığı vurgulanmıştı.

Ayrıca; plan raporundaki plan yapma amacı ile plandaki yapılaşma kararlarının uyumlu olmadığı, yapılan plan ile ana plan kararları ve bütünlüğünün bozulduğu, planlama alanının jeolojik yönden sakıncalı oluşu ve bu alanlarda yapılaşmaya izin verilmesinin mal ve can güvenliği açısından olumsuz sonuçlar doğuracağı için şehircilik ilkeleri açısından aykırılık teşkil ettiği, planlama alanında Neolitik dönem kalıntısı olan Fikirtepe Höyüğü’nün uzantısı olması ayrıca Kuşdili Çayırı, Yoğurtçu Parkı’nı kapsadığı düşünülen Antik Liman ve Khalkedon şehri bölgesi olması nedeni ile arkeolojik potansiyel açısından önemli bir konumda olduğu vurgulanarak dava konusu işlemin iptali istenmişti.

Gerek dava konusu plan alanına ilişkin olarak alınan “ÇED Gerekli Değildir” kararına ilişkin açılan davada ulaşım etüdüne ilişkin  ek bilirkişi raporunda ve gerekse 1/5000 Nazım İmar Planı ve ölçekli uygulama imar planları davasındaki bilirkişi raporlarının; 

“..Planlanan ulaştırma projesinin yapım gerekçelerinin sayısal göstergelerle anlaşılır bir şekilde ortaya konulmaması..”

“Trafik simülasyonları için toplanan trafik verilerinin haftanın tek bir günündeki 15’er dakikalık durumu göz önüne almasından dolayı farklı trafik durumlarını temsil yeteneğinin sınırlı olduğu,

“Benzer şekilde, trafiğin yollara atamasında yapılan kabullerin çok kaba olduğu, hizmet düzeyi kıyasının olmadığı ve otopark simülasyonunun yapılmadığı, otopark etüdünde ise hesaplanan zirve saat parklanma talebinin inşa edilecek otopark kapasitesini aştığı

görüş ve kanaatleri mahkeme heyeti tarafından değerlendirilerek; planlama esasları ve

teknikleri ile şehircilik ilkelerine uygun olmadığı anlaşılan dava konusu planlarda hukuka ve

mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

TMMOB Şehir Plancıları Odası İstanbul Şubesi

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi