Helikopter pistinin yapılmasını öngören imar planı değişikliği, 17 Haziran 2020’de Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından onaylanmıştı. Bunun üzerine Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi de Büyükada’nın tamamının kentsel ve doğal sit alanı olduğunu belirterek planların durdurulması ve iptal edilmesi istemiyle dava açmıştı. İstanbul 9’uncu İdare Mahkemesi’nde açılan davaya Şehir Plancıları Odası İstanbul Şubesi de müdahil olmuştu. Mahkeme, Kasım 2020’de imar planı ile ilgili yürütmeyi durdurma kararı vermişti. Mahkeme, 28 Nisan 2021 tarihli kararıyla da planı iptal etti.

“Plan kentsel sit alanında kalıyor”

Dava kapsamında görüşüne başvurulan İstanbul 5 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, dava konusu planın kıyı kenar çizgisinin deniz tarafından kalsa dahi kentsel sit alanına denk gelen alanlar bulunduğunu belirtti. Adalar’ın bütününe yönelik bir Koruma Amaçlı İmar Planı bulunmuyor. Kurul da bu nedenle uygulamaların Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve “Geçiş Dönemi Yapılaşma Koşulları” kapsamında değerlendirildiğini hatırlattı ve uygulamaya yönelik projelerin bu doğrultuda hazırlanması gerektiğini belirtti.

Mahkeme de kentsel sit alanında kalan dava konusu nazım ve uygulama imar planlarında hukuka uygunluk bulunmadığına hükmetti ve planı iptal etti.

Ne olmuştu?

Üsküdar Geri Görünüm ve Etkilenme planları ilk olarak 9 Ekim 2009’da İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) tarafından onaylanarak yürürlüğe girdi. Bu plana TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi itiraz etti. Hukuki süreç 30 Ocak 2015 tarihinde İstanbul 2. İdare Mahkemesi’nin dava konusu işlemin iptaline yönelik kararı ile sonuçlandı. Yapılan itirazların sonunda aynı mahkeme 30 Kasım 2020’de yine dava konusu işlemin iptaline karar verdi.

9 Ekim 2009 tarihli imar planının dava süreci devam ederken İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Üsküdar Belediyesi eş zamanlı olarak 26 Eylül 2016 tarihinde planları revize etti ve “Üsküdar Geri Görünüm ve Etkilenme Bölgeleri 1/5000 ölçekli Koruma Amaçlı Nazım İmar Plan Revizyonu ile 1/1000 ölçekli Koruma ve Uygulama Amaçlı Revizyon İmar Planı” onaylanarak yürürlüğe girdi. Bu planlara da Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi tarafından aynı ayrı dava açıldı.

Revize edilen planlara göre imar planı üç etaba ayrıldı. Yeni planlara göre yapılaşmanın yoğun olduğu alanlar yeşil alan, kamu hizmet alanı, park, bahçe alanına çevrilecek, yapılaşma olmayan alanlar da imara açılacaktı. Dönüşüme dahil edilen bölgelerde imar izni artırılmış, planlar askıya çıkarılmadan şirketlerin mahalle sakinleriyle sözleşme imzaladığı belirtilmişti. Planların Üsküdar’ı bir şantiye alanına çevireceği eleştiriler arasındaydı.

1’inci etap: Sit alanı yönünden eksik

Yavuztürk ve Bahçelievler mahallelerinin tamamı ile Küçüksu ve Hekimbaşı mahallelerinin bir kısmını kapsayan 1’inci etaba ilişkin İstanbul 7. İdare Mahkemesi’nde açılan dava kapsamında revize edilen imar planıyla ilgili iki bilirkişi raporu alındı. İkisi de planın şehircilik ilkelerine, planlama tekniğine, kamu yararına ve hukuka aykırılığını saptamasına karşın mahkeme üçüncü bir bilirkişi raporu daha aldırdı ve buna dayanarak davayı reddetti. Ancak bu karar İstanbul Bölge İdare Mahkemesinin 17 Aralık 2020 tarihli kararıyla kaldırıldı. Mahkeme, alanın sit alanı özelliği yönünden eksiklik bulunduğunu belirtti.

2’inci etap planı iptal edildi

Mehmet Akif Ersoy ve Güzeltepe mahallelerinin tamamı ile Ferah, Çengelköy, Kirazlıtepe, Küplüce, Kandilli ve Kuleli mahallelerinin bir kısmını kapsayan 2’nci etaba ilişkin revize edilen planlarla ilgili İstanbul 5. İdare Mahkemesi’nde dava açıldı. Mahkeme, 14 Kasım 2019 tarihli kararıyla planı iptal etti.

3’üncü etap planı kısmen iptal

Burhaniye, Kısıklı, Kuzguncuk ve İcadiye mahallelerinin bir kısmını kapsayan 3’üncü etaba ilişkin revize edilen planın iptali ilgili davaya ise İstanbul 11. İdare Mahkemesi baktı. Mahkeme, planların şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına uygun olduğu gerekçesiyle iptal istemini reddetti. Mimarlar Odası’nın itirazı üzerine dosya Bölge İdare Mahkemesi Dördüncü İdare Dava Dairesi’ne taşındı. Daire, imar planının şeffaf ve anlaşılır olma ilkelerine aykırı olduğunu, plan notlarında sosyal altyapı alanları, açık ve yeşil alanlar ve teknik altyapı alanlarının neler olabileceği, nerede olacağı konularının belirsiz ve keyfi bir yönlendirmeye bırakıldığını belirterek planın kısmen iptaline karar verdi.

Değerli kamuoyuna,

Ülkemizin ve İstanbul’un nadir kalmış erken sanayi miraslarından tarihi Bomonti Bira Fabrikası’nın hukuksuzca talanından geriye kalan son yapılar; devam eden hukuk süreçleri ve yapıların yıkımlarını yasaklayan bütün kurul kararlarına aykırı bir şekilde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından kamuoyunu ve idareleri yanıltmak üzere düzenlenen bir belge ile yıkılmaya başlanmıştır.

Bilindiği gibi;  Türkiye’nin önemli endüstriyel, kentsel ve mimari miraslarından ve hazine malı olan Bomonti Bira Fabrikası ve çevresi, İstanbul 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 25.02.1998 gün ve 9294 sayılı kararı ile “korunması gereken kültür varlığı” olarak tescillenmiştir.  Ancak, 2009 yılında anlaşılamaz bir şekilde, koruma amaçlı imar planı yapımından bir sene önce anılan parsel ve üzerindeki Bomonti Bira Fabrikasına ait tescilli binaların kullanımına dair bütün işlev ve yapılaşma koşulları belirlenmiş olarak ihaleye çıkmıştır. 29.750 m2 büyüklüğündeki tescilli kültür varlığı üzerinde kongre ve sergi merkezi, konaklama ve yeme-içme tesisleri, 1000 yataklı 5 yıldızlı otel gibi kullanımlar tanımlanmıştır.

Böylelikle toplumun geleceğine ait bir varlık, kamu idareleri eliyle ve çevresiyle birlikte, yok edilmiş, geriye sadece geleceğe iz bırakmak üzere birkaç yapı ile, Eski Malt Binası, Eski Silo, Eski Arpa Temizleme Binası, Eski Kazan Dairesi bırakılmıştır. Ne yazık ki yaşanılan bu büyük yıkımla yetinilmemiş geleceğe iz bırakmak üzere korunması gereken binalar kullanım amacı sürekli olarak değiştirilen usulsüz ve geçersiz ve kararlarla Diyanet İşleri Başkanlığına tahsis edilmiştir.

Bu nedenlerle de söz konusu bölgenin ve İstanbul’un endüstriyel, sosyal, emek, mimarlık, kentleşme tarihini belgeleyen ve geleceğe taşıyan nadir kalmış kültür varlığı bu binalar özellikle korunmuş, alınan hukuk dışı tahsis kararları ardından tescilden düşürülmesine dair başvurular ilgili kurullar tarafından reddedilmiş, ve alınan geçersiz tahsis kararları ile bu kararlara bağlı idari işlemler Odamızca yargıya taşınmıştır.

Tarihi Bomonti Bira Fabrikası’ndan geriye kalan yapılarla ilgili 2013 yılında alınmış geçersiz tahsis kararına dayandırılarak, söz konusu yapıların yıkılması, yerlerine mescit, yurt ve otopark yapılmasına ilişkin idari işlemlerle ilgili açılan iptal davaları hala devam etmektedir. Devam eden hukuki sürece rağmen, Bomonti Bira Fabrikası’ndan geriye kalan son yapılar, ilgili belediyelerin bilgisi olmadan, yapıların yıkımlarını yasaklayan bütün kurul kararlarına aykırı olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından kamuoyunu ve idareleri yanıltmak üzere düzenlenen Yıkım Belgesi ile yıkılmaya başlanmıştır.

Konuya ilişkin dava süreçleri devam ediyor olmasına rağmen Bakanlığın yıkım izni vermesi yalnızca hukuka aykırı değildir; varlık sebebi gereği tarihsel değerleri ve kültür varlıklarını korumak ve onlara saygılı davranmakla yükümlü olan Bakanlık, bu kararıyla kendi varlık sebebini de reddetmektedir.  Bakanlığın kuruluşunu düzenleyen 644 sayılı KHK doğrultusunda, Bakanlığın Anayasaya, kanunlara, hükümet programına ve Bakanlar Kurulunca belirlenen politika ve stratejilere uygun olarak yönetilmesi esastır. Bakanlık, görev alanına giren hususlarda politika ve stratejiler geliştirmekle ve kendi oluşturduğu doğal, tarihi ve kültürel değerlerin korunması ve geliştirilmesine yönelik mekânsal stratejileri belirleyen planlar olan mekânsal strateji planlarına uygun politikalar yürütmekle yükümlüdür. Ancak ne yazık ki Çevre ve Şehircilik Bakanlığı parsel bazlı plan değişiklikleri yaparak bu yıkımları meşrulaştırmakta,  planlama etik ve ilkelerine aykırı davranmaktadır.

Dünya genelinde silo binaları gibi erken sanayi dönemine ait tüm yapılar korunarak dönemin izleri kültür mirası olarak kamuya kazandırılmaktadır. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu uyarınca belirlenen sit alanlarında yapılacak planlamalarda da kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması ve kent belleğindeki yerini koruması esastır.

İstanbul’un ve ülkemizin sanayi tarihinin önemli bir parçası olma niteliği taşıyan tarihi Bomonti Bira Fabrikası yapılarına karşı sürdürülen bu hukuk dışı faaliyet, iktidarın kentsel mekânı ideolojik bir yaklaşımla yeniden şekillendirme hırs ve arzusunun son örneklerinden biridir.

Bu yıkımla, erken sanayi döneminden günümüze kadar gelen silo binaları yıkılmak suretiyle kent belleğinden bir dönem daha silinmektedir. İstanbul’un geriye kalan sayılı endüstriyel miras yapılarından olan binaları gelecek kuşaklarımıza taşımak yerine yıkarak kentte son kalan izlerini de kazımaya çalışmak hukuksuz ve kamu yararını yok sayan bir işlemdir.

Bizler, iktidarı son yıllarda hız kesmeden ve sistematik bir biçimde yürüttüğü bu yıkıcı ve tahripkâr politikalarına karşı bir kez daha uyarıyoruz ve hukuka, bilime, planlama ilke ve esaslarına uymaya davet ediyoruz. Sürecin takipçisi olacağımızı ve kentleri, tarihi mirasımızı ve belleğimizi korumaya, savunmaya devam edeceğimizi bildiriyoruz.

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi

TMMOB Şehir Plancıları Odası İstanbul Şubesi

Karayolları 1. Bölge Müdürlüğü olarak kullanılan toplam 132.107 m2’lik Küçükyalı Karayolları Arazisi özelleştirme kapsamına alınmış ve ardından Toplu Konut İdaresi’ne (TOKİ) devredilmişti.

Küçükyalı Karayolları Arazisi, 2013 yılına kadar kamuya ait “İdari Tesis Alanı” iken özelleştirme kapsamına alınarak kamusal kimliği yok edilmiş,  fonksiyon değişikliği yapılarak yeni bir yağma kararı ile konut ve ticaret alanı olarak ihaleye çıkarılmıştı.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından re’sen onaylanan imar planları 21 Nisan 2016 tarihinde askıya çıkarılırken yapılabilecek olan itiraz sonuçları bile beklenmeden 24 Nisan tarihinde, 26 Mayıs’ta yapılacak olan ihalenin ilanı ulusal basında yayınlanmıştı.

İstanbul İli, Maltepe İlçesi Küçükyalı ve Başıbüyük Mahalleleri 1396 Ada 2 ve 3 Parseller, 2775 ve 15896 Adalar (daha sonra 16771, 16772 ve 16773 adalar) Muhtelif Parseller ile Tescil Dışı Alanlara İlişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 18.04.2016 tarihinde onaylanan 1/5000 Nazım İmar Planı Değişikliği ve 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği ile Maltepe Belediyesi tarafından 16771 Ada / 1 parsel, 16773 Ada / 2 Parsel, 16772 Ada / 1 parsel sayılı taşınmazlar için düzenlenen yapı ruhsatlarının iptali talebiyle ayrı ayrı dava açılmıştı.

İstanbul 4. İdare Mahkemesi’nin 2017/1137 E. ve 2017/1949 K. sayılı kararıyla imar planları şehircilik ilkelerine, planlama esasları ve teknikleri ile kamu yararına ve mevzuata uygun bulunmayarak iptal edilmişti. 18.04.2016 tarihinde onaylanan imar planı değişikliğinin iptali söz konusu yapı ruhsatlarını da dayanaksız kılmıştı.

Ancak aynı alana ilişkin 02.01.2018 tarihinde 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliği ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği askıya çıkarılmış ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin plan notlarına “7.Bu plan ve bu plandan önceki plan ile gelmiş donatı alanlarının, kamuya bedelsiz terk edilmesi halinde; bu plan öncesinde alınan inşaat ruhsatları geçerli olup, tadilat ruhsatları için bu plan öncesinde alınan inşaat ruhsatlarında belirtilen emsale esas inşaat alanına göre uygulama yapılacaktır.” şeklinde hüküm konularak ruhsatların iptalinin önüne geçilmek istenmişti.

02.01.2018 tarihli 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliği ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliğine açılan dava devam etmektedir.

İstanbul 9. İdare Mahkemesi’nin 08/01/2019 tarih ve E:2017/830, K:2019/32 sayılı kararıyla, 16773 ada, 2 parsel sayılı yerdeki yapı ruhsatları;  “… yapı ruhsatının dayanağını teşkil eden İstanbul İli, Maltepe İlçesi,1396 ada 2 ve 3 parseller, 2775 ve 1586 adalar muhtelif parseller ile tescil dışı alanlara ilişkin olarak 18/04/2016 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından re’sen onaylanan 1/5000 ölçekli İlave Nazım İmar Plan değişikliği ve 1/1000 ölçekli İlave Uygulama İmar Planı değişiklikleri İstanbul 4. İdare Mahkemesinin 12.10.2017 tarih ve E.2017/1137, K.2017/1949 sayılı kararı ile iptal edildiğinden, mahkeme kararı ile iptal edilen planlara dayalı olarak tesis edilen dava konusu yapı ruhsatında hukuka uyarlık bulunmadığı” gerekçesiyle iptal edilmişti.

İstanbul 4. İdare Mahkemesi’nin 04/06/2020 tarih ve E:2018/1698, K:2020/653 sayılı kararıyla, 16771 ada, 1 parsel sayılı yerdeki ve 05/06/2020 tarih ve E:2019/2478, K: 2020/659 sayılı kararıyla, 16772 ada, 1 parsel sayılı yerdeki yapı ruhsatları da iptal edildi.

Böylelikle; 329 konut, 178 ticaret olmak üzere toplam 507 bağımsız bölümden oluşan 16773 ada 2 parseldeki blokların; 296 konut, 169 ticaret olmak üzere toplam 465 bağımsız bölümden oluşan 16771 ada 1 parseldeki blokların ve 535 konut, 518 ofis olmak üzere toplam 1053 bağımsız bölümden oluşan 16772 ada 1 parseldeki blokların ruhsatları iptal edilmiş oldu.

Kamuoyuna saygı ile duyuruyoruz.

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi Yönetim Kurulu

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi Anadolu 2. Büyükkent Bölge Temsilciliği Yönetim Kurulu

Saip Molla Özel Ormanı’nı Yapılaşmaya Açan İşlem İptal Edildi

TMMOB Mimarlar Odası’nın Beykoz İlçesi, Çavuşbaşı Köyü, Saip Molla Çiftliği olarak bilinen Özel Orman Alanı için verilen yapı ruhsatlarının (Acarkent) iptali için açtığı davada önemli bir gelişme yaşandı. İstanbul 4. İdare Mahkemesinde devam eden davada oy birliği ile yapı ruhsatları iptal edildi.

Beykoz Belediye Başkanlığı’nın 16.03.2004 tarih ve (11) 317 Gd 2331 sayılı işlemi ile, işlemin konusu olan Çavuşbaşı Köyü, Saip Molla Özel Ormanı, 1-2 pafta, 6 parsel sayılı yer için (2.291.280 m2) Beykoz Belediye Başkanlığınca verilmiş 21.04.1988 tarih 3000149 sayılı ruhsatlar ile ruhsat yenilemelerinin iptali istemi ile açtığı davayı görüşen İstanbul 4. İdare Mahkemesi 31.01.2020 gün, 2019/887 Esas ve 2020/177 Karar sayılı kararı ile “Dava konusu 21.04.1988 günlü, 3000149 sayılı yapı ruhsatı ile 21.04.1993 günlü, 3001007 sayılı yapı ruhsatının iptaline” karar vermiştir.

Başta ormanlarımız ve su kaynaklarımız olmak üzere tüm doğal varlıklarımızın korunmasının ne denli önemli olduğunun her zamankinden daha fazla fark edildiği pandemi koşullarında, İstanbul’un en önemli orman alanlarından birisinin katledilmesi ve su havzalarımızın yapılaşmaya açılmasına ilişkin anılan işlemin iptalini kamuoyuna saygı ile duyururuz.

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi