Birleşmiş Milletler tarafından 1972 yılında düzenlenen ‘İnsan Çevresi Konferansı’nda çevre sorunlarını küresel ölçekte ele alarak, Birleşmiş Milletler Çevre Programının (UNEP) kurulmasına ve her yıl 5 Haziran tarihinin ‘Dünya Çevre Günü’ olarak belirlenmesine karar verilmiştir. 1973’ten bu yana her yıl ayrı bir ülkenin ev sahipliğinde ve belirlenen çevre temaları ile sürdürülen Dünya Çevre Günü etkinlikleri bu yıl Pakistan’ın ev sahipliğinde “ekosistem restorasyonu” teması ile düzenlenmektedir.

Tüketen ve kirleten büyümeye dayalı yönetim anlayışları, tüm yaşam alanlarımızı tahrip etmektedir. Derelerimizi kurutan HES projeleri, ekolojik felakete yol açacak kanal projeleri, İstanbul’un ciğerlerini söndüren köprü, yol, tünel projeleri ve havalimanları ile kentlerimiz özelinde gezegenimizin ekolojik geleceğine de ipotek konulmaktadır. Doğal varlıklarımızı, koruma altındaki alanlarımızı kısa vadeli rant getirisi hesaplarıyla yok eden, koruma anlayışından uzak tüm bu uygulamalar iklim krizini de büyütmektedir.

Bu anlayış doğrultusunda; kentsel ve kırsal alanlar, tabiat varlıkları, koruma alanları, ormanlar, kıyılar, milli parklar, doğal sit alanları rant alanı haline getirilirken; doğal kaynaklar yok olmakta, kentsel, kırsal çevre sorunları hızla büyümektedir.

Ergene Havzası’ndan Kuzey Ormanları’na, Kirazlıyayla’dan İşkencedere Vadisi’ne dek ülkenin dört bir yanında geniş ölçekli yıkımlara yol açan projeler karşısında meslek odaları olarak savunduğumuz mimarlık ve kentleşme politikalarının haklılığı, son olarak Marmara Denizi’nde yaşanan müsilaj olayı ile açıkça ortaya çıkmıştır.

İklim değişikliğinin bu etkisi, küresel ekosistem krizinin ağırlığını hissettirmekte, gelecekte denizlerimizi, havamızı, ormanlarımızı bekleyen tehlikenin işaretlerini vermektedir. Gezegenimizin ekosisteminde önemli kayıplar verdiğimizi bildiğimiz bir dönemde iklim krizini görmezden gelmek, geri dönüşü mümkün olmayan sonuçlar yaratacaktır.

Bu gidişat içerisinde iklim krizinin etkilerini azaltmaya dönük acil önlemler alınmalı ve bir an evvel hayata geçirilmelidir. Yerel ve genel politikalar ekolojik programlarla güçlendirilmeli, doğal ve kültürel varlıklarımızın korunması adına gereken adımlar atılmalıdır. Yaşanan salgınlar, seller, depremler, kuraklık gibi afetlerin, gezegenimize ihanetin sonucu olduğunun farkına varılarak, doğa ile uyumlu kentleşme ve koruma politikaları gündeme alınmalıdır. Çevre ve doğa tahribatının olumsuz etkileri, ülkemizin ve dünyanın sahip olduğu kaynakların doğa-insan odaklı politikalar çerçevesinde korunması ile mümkün olacaktır.

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi olarak; tüm meslektaşlarımızın ve yurttaşlarımızın Dünya Çevre Günü’nü kutluyor, başta kentimiz İstanbul olmak üzere ülkemizin ve dünyamızın sürdürülebilir geleceği için doğal kaynaklarımızın, doğal ve kültürel varlıklarımızın korunarak, sağlıklı yaşam çevrelerinin oluşturulması için verdiğimiz mücadeleyi sürdürmekte kararlı olduğumuzu, tüm bu duyarlılıkların kamusal politikaları yönlendiren aktörler tarafından da dikkate alınması için çağrımızı yaparak bir kez daha hatırlatıyoruz.

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi

İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin 2017’deki AKP’li yönetiminin külliyede başlattığı hasar, güncel uygulamalar ile ağırlaşıyor… 

Mimar Sinan’ın 1580’de inşa ettiği Şemsi Paşa Camii ve medresesinden oluşan külliye, 2017’de o dönem AKP’li başkan Kadir Topbaş’ın yönetimindeki İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB) deniz doldurarak alan kazanma projesi kapsamında denize çakılan kazıklar nedeniyle hasar almıştı. Buna rağmen çalışma sürdürülünce kamuoyunda tepkiler yükselmiş, bunun üzerine İBB çalışmayı durdurmuş ve projenin yeniden değerlendirileceğini açıklamıştı.  

Şemsi Paşa Camii’nin tarihi ve kültürel değerini İBB’nin 2017’deki yanlış adımının ardından hatırlatmıştık. Şemsi Paşa Camii, Mimar Sinan’ın ustalık dönemi eserlerindendir. Evliya Çelebi, burayı “Sahilde küçük bir camidir ama o kadar şirin bir bina olmuştur ki denizden gören bir kasr-ı müzeyyen (süslü saray) zanneder” sözleriyle tanımlar.  

Geçmiş İBB yönetimi Marmaray istasyonlarının plansız konumlandırılması gibi yanlış politikalarla tarihi Üsküdar Meydanı’nı artık yaşamayan bir yer haline getirdikten sonra yeniden düzenleme adı altında denizi doldurarak alan kazanmaya çalışmış, camii bu sırada hasar almıştı.  

Meydan ve sahil düzenlemesi konusunda 3 Ocak 2017 tarihli basın açıklamasında aşağıdaki uyarıları yapmıştık: 

– Üsküdar Meydanı ve yakın çevresi kent bütününden, şehircilik biliminden ve planlama hukukundan uzak rant temelli planlama anlayışından en fazla etkilenen kamusal mekânlardan birisidir. 

– Üsküdar Meydanı, binlerce yıllık tarihi-arkeolojik geçmişinin yanı sıra özgün topografyasını taçlandıran tarihi yapıları, bu yapıların Boğaz’la ilişkisi ve tarihi yarımada siluetini doğrudan etkileyen konumu ile ayrı bir değere sahiptir.

– Böylesine bir alanın planlama sürecinin bu değerleri gözetecek bir anlayışla ele alınması gerekirken, ilgili kurumların görüşüne dahi başvurulmadan gündeme alınmış ve Üsküdar Meydanı‘na dair dolgu amaçlı proje AKP’lilerin oy çokluğu ile kabul edilmiştir. 

– Söz konusu proje alanında başta İBB Şehircilik ve Planlama Müdürlüğü olmak üzere görüşü alınması gereken çok sayıda kurum söz konusudur. Meclis kararına esas İmar ve Bayındırlık Komisyonu ile Çevre Komisyonunun ortak raporlarında da altı çizilmiş olduğu gibi ilgili kurumlardan görüş alınmamıştır. Planlama akıl ve bilim işidir. Söz konusu olan, yasa ile kurulmuş, kamu yararına çalışan kurumlar, müdürlüklerdir ki uzmanlık alanları ile ilgili idareye görüş bildirmekle yükümlüdürler. İdarenin bu görüşler çerçevesinde tasarrufta bulunması hukukun ve kamu yararının gereğidir. Planlama ya da herhangi bir yatırıma ilişkin ilgili kurumların her birinin olumlu, olumsuz görüşleri çerçevesinde, alınması gerekli tedbirler, yapılabileceklerin sınırı ve yapılamayacakların tespiti önceden kesinleştirilmeden, yani planlamanın girdileri belirlenmeden planlama yapılamaz. İlgili kurum görüşlerinin alınması planlamanın olmazsa olmaz bir gereğidir ve kırtasiyecilik, kâğıt israfı gibi değerlendirilip ihmal edilemez. 

– Proje ve ihalesi yapıldıktan sonra kurum görüşlerinin alınması, sağduyuya da, kamu yararına da, planlama hukukuna da, idare hukukuna da aykırı bir işlemdir. Bu şekilde hayata geçirilen bir “planlama” ile kamu kaynaklarının heba edilmesi kaçınılmazdır. 

Bu uyarılar ışığında İBB Başkanlığının konuyu tekrar değerlendirmesini ve bu yanlış adımlardan geri dönülmesini dileriz.” 

Geçtiğimiz hafta İBB’nin çelik bir strüktür üzerine beton dökülerek 2.5 metre genişlikte yeni bir konsol inşa edildiğini öğrendik. Yetkililer, bunun geçici olduğunu, meydan restorasyonunun tamamlanmasından sonra kaldırılacağını açıkladı. 

İBB yönetiminin böylesi bir adım atmadan önce konunun uzmanlarının görüşünü almasını beklerdik ancak yönetimin kültür mirasına zarar veren bilimsellikten uzak bu tavrını hayretle izliyoruz. Bu nedenle İBB’nin cevaplandırmasını istediğimiz soruları bu açıklama aracılığıyla iletiyoruz: 

• Söz konusu strüktür kaldırılacaksa neden inşa edildi? Strüktürün yapılma gerekçesi nedir? 
• Şemsi Paşa Camii’nin önüne yapılan yürüyüş yoluyla ilgili çevre sakinleri bir talepte mi bulundu? 
• Yürüyüş yolunun Şemsi Paşa Camii’nin dokusunu bozup bozmayacağı ile ilgili herhangi bir uzman görüşü alındı mı?  

Üsküdar sahilinde ve Şemsi Paşa Camii önünde 2017’de dolgu yapılması için çakılan kazıklar, titreşim ve zemin hareketleri nedeniyle caminin duvarlarına zarar vermişken İBB yönetiminin geçmişten ders çıkarmaması kabul edilemez. 

İBB yönetiminin caminin tarihi dokusunu bozacak şekilde eklediği strüktür yerine geçmiş İBB yönetiminin neden olduğu hasarın tamir edilmesi için girişimde bulunması caminin kültürel bir değer olarak yaşamaya devam etmesini sağlayacaktır.  

İBB yönetimine çağrımız kültürel ve tarihi varlıkların dokusunu bozacak bu tür girişimleri tekrar etmek yerine aslına uygun bir biçimde, mekânla uyumunu bozmadan, geçmiş yönetimin hatalarının izinden gitmeden korumasıdır.  

Mimarlar Odası, yıllardan bu yana yaratılmaya çalışılan biat kültürünün ve kente karşı işlenen suçların karşısındadır. Suçu kimin işlediğine göre duruş değiştirmek meslek etiğimizle bağdaşmadığı gibi, Mimarlar Odası’nın 67 yıllık geleneğine de aykırıdır. 

 Saygılarımızla, 

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi Yönetim Kurulu 

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Anadolu I Büyükkent Bölge Temsilciliği (Kadıköy)

Daha iyi bir kentsel geleceği temenni etmek, hiç şüphesiz yaşanan her dönemin kendi konjonktürel yapısı içinde daha iyiye ulaşmak için duyduğumuz bir ihtiyaç ancak her yeni dönemin beklentileri, bir önceki dönemin beklentilerinin üstüne eklenerek gitgide niteliksel ve niceliksel olarak çoğalmaya başlıyor. Bunların bir kısmı sine qua non olmazsa olmaz kamu ulaşımının hızlı, ekonomik, güvenli ve kentsel yapıyla uyumlu olması, kentlerin doğal ve kültürel değerlerinin koruma-kullanma dengesi içinde yaşatılabilmesi, her türlü mekânsal standartın hem kalite hem de hijyenik açıdan yükseltilmesi, kentsel donatıların herkes için erişilebilir ve yeterli düzeyde olması, barınma hakkının herkes için sağlanabilir olması, doğal afetlerin ve yaklaşan iklim krizinin olası etkileri için hazırlıklı olunması ve her türlü riskin yönetilebilir olması gibi tüm bunların bileşkesinde kentlerin ötekileştirmeden tüm yurttaşlar için yaşanabilir olması beklenmektedir.

Bu döneme damgasını vuran küresel salgın ise, bu beklentilerin çıtasını daha da yükseltti ve insanın fiziksel koşulları kadar iç dünyasının da sağlıklı koşullarda olmasını gerekli kıldı. Bu noktada “daha iyi bir kentsel gelecek” şiarındaki “daha iyi” ye ulaşmada, içinde yaşanılan kentsel ortamın kalitesi büyük bir önem taşıyor.

UIA Başkanı Thomas Vonier’in bu yılın temasına ilişkin yaptığı açıklamada yer alan “kentsel tasarım ve mimari, daha iyi bir yaşam kalitesinin anahtarıdır” cümlesiyle insanlığın iyi bir yaşam sürdürmesi için ana ihtiyaçlardan olan kentsel tasarım ve mimarlıkla olan ilişkiyi vurguluyor. Bu sözden nitelikli bir mimari ürününün tek başına yeterli olmadığı, ancak içinde yer aldığı kentsel çevrenin kalitesiyle birlikte anlam kazandığı anlaşılıyor. Yine Thomas Vonier’in “küresel salgının, krizlerin tüm dünyada sosyal yaşam biçimlerini ve bunların alanlarını yeniden şekillendirdiğini, bununla beraber en yoksul ve en savunmasız nüfusu orantısız bir şekilde etkilediğini” vurgulaması; konunun önemini bütün ciddiyeti ile gözler önüne seriyor. Dolayısıyla salgından en çok etkilenen bu kesim için sağlıklı yaşam koşullarını oluşturmak, daha iyi bir gelecek için birinci sıraya yerleşirken, bu hedefe ancak bu doğrultuda alınacak doğru politik kararlarla ulaşılabileceği gerçeği zorunlu hale geliyor.

Biz Mimarlar Odası İstanbul Büyükkkent Şubesi olarak, bu pandemi ve kriz ortamının doğru bir biçimde yönetilmesi ve her bireyin hiçbir ayrım, mahrumiyet ve kısıtlama yaşamadan temel insan hak ve özgürlükleri doğrultusunda sağlıklı ve güvenli bir çevrede yaşama hakkının korunması adına sorumluluğumuzu yerine getirmek için mesleki deneyim, birikim ve bilgimizi daha iyi bir dünya için kullanmayı ve dayanışmayı temel ilke olarak kabul ediyoruz.

Dünyamızın, ülkemizin, kentsel ve kırsal alanlarımızın, mesleğimizin ve yaşama hakkımızın tehdit altında olduğu bu zorlu dönemde, meslektaşlarımızı daha iyi bir kentsel geleceği beraber inşa etmeye çağırıyor; bu vesileyle bütün mimarların ve yurttaşlarımızın Dünya Mimarlık Günü’nü kutluyoruz.

Anadolu topraklarından yetişen ve üç padişah döneminde “Baş Mimar” olan bu usta mimarın yapıtlarında, onu haklı çıkarabilecek pek çok mimarlık kuram ve pratiğine rastlamak olasıdır. Burada söylenmesi gereken en önemli olgu ise Mimar Sinan’ın, yapıtlarında, yaşadığı yer olan Anadolu topraklarında katmanlaşmış uygarlık yapı sanatlarının bir sentezini ya da bileşkesini daima bize sunmasıdır. Yapıtlarında ortaya koyduğu mekânsal şekillenme ve bununla iç içe kurgulanmış teknik buluşlar, Sinan’ın en önemli özellikleridir. Onun özgün yaklaşımları, sadece dönemine özgü teknik yenilikler ya da strüktürel buluşlar değildir. Sinan, aynı zamanda Anadolu topraklarındaki yapı sanatı içinde bulunan örtülü yapı sembolizmini keşfeden, onları yeni ve “bireşimsel” bir çaba ile yeniden bir bina içerisinde yorumlayarak toplumuna sunan önemli bir mimardır. Usta’nın bir başka ve en önemli özelliklerinden birisi de; yapıtlarının, bulunduğu bağlamla kurduğu ilişkinin yetkinliğidir. Mimari üretim süreci sonunda ortaya koyduğu yapıtlar, her bir noktasıyla ayrı bir haz verir ve bu niteliğiyle kendisini ölümsüz kılar.

Mimar Sinan, çağdaşları olan Mikelanjelo ve Leonardo gibi, bulunduğu toprakların geçmişten gelen yapı sanatını kendi çağının koşulları içinde yeniden yorumlamış; yapıtları Anadolu’nun dışında, Balkanlardan Hindistan’a kadar uzanmıştır. Bu geniş alan içerisinde yüzlerce yapıt ortaya koyan Sinan’ın çabası sadece bir meslek örgütü ile gerçekleşmiştir. “Hassa Mimarlar Ocağı”, Sinan’ın gerek yaşadığı dönemde, gerekse de öldükten sonra yapıtlarının bu coğrafyada yaygınlaşmasını sağlamış, onun mimari kimliğini evrensel düzeye taşımıştır. Yapıtlarının gerek Anadolu’da, gerekse de diğer coğrafyalarda yaygınlaşmasında, o döneme ait örgütlü bir meslek kuruluşunun varlığının önemi büyüktür.

Bugün toplum olarak Sinan’ın eserlerini korumak, bizden sonraki nesillere iletmekle sorumlu olduğumuz gibi, onun yolunu açtığı yapı geleneğini sürdüren diğer öğrencilerinin yapıtlarını da içerecek şekilde, bu ekole ait her türlü yapıtın, bulunduğu yerde çevresiyle birlikte korunması da en önemli sorumluluğumuzdur.

Büyük Ustamızın yapıtlarının bize yeniden ışık tutması amacıyla bir kez daha ölümünün 432. yılında TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi olarak onu saygıyla anmaktayız.

TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi

Suriye’de 2011 yılında başlayan iç savaşın ardından; giderek yoğunlaşan ve bölgedeki diğer ülkeleri de etkileyen, bölgesel ve küresel ölçekte katliamlara neden olan koşullar yakın dönemde daha da ağırlaşmış, son günlerde sürekli kayıplar yaşanır hale gelmiştir.

27 Şubat 2020 Perşembe günü Suriye İdlib’te yaşanan hava saldırısında; yapılan ilk resmi açıklamalara göre 33 askerimiz şehit olmuş, onlarca askerimiz yaralanmıştır. Sivil kayıplar hakkında ise bilgi alınamamaktadır.

Ülkemizde ve bölge coğrafyasında her geçen gün daha geniş bir alana yayılan terör, çatışma ve savaşın getirdiği, giderek yükselen şiddetin sonuncusu olan bu saldırıyı ve yaşam hakkına kast eden insanlık suçu tüm saldırıları kınıyoruz.

İnsanlığın ve toplumların maddi manevi varlıklarının, kültürlerinin tümünün sonu olabilecek savaşları önlemek üzere, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ile temel hak ve özgürlükler güvence altına alınmış; her devlet barış hakkını korumak ve bu hakkın uygulanmasını sağlamakla yükümlü kılınmıştır.

Yaşam, hürriyet ve güvenlik her bireyin hakkıdır. En temel insan haklarından olan sağlıklı ve güvenli bir çevrede barış içinde yaşam hakkının sağlanması için şiddet politikalarının bir an önce terk edilmesi insani ve tarihsel bir sorumluk gereğidir.

Mimarlar Odası olarak “yaşamın ve barışın” yanında açık tavır aldığımızı önemle vurguluyor, tüm sorumluları çatışma ve saldırıların sonlandırılması için çaba sarf etmeye çağırıyoruz.

Yaşadığımız bu büyük acı nedeniyle saldırıda hayatını kaybeden asker yurttaşlarımızı saygı ile anıyor, ailelerine ve toplumumuza başsağlığı, yaralılara acil şifalar diliyoruz.

TMMOB MİMARLAR ODASI