İş Cinayetlerinin Önüne Geçmek İçin Çalışma Yaşamına ve İş Güvenliğine İlişkin Tüm Düzenlemeler Gözden Geçirilmelidir

3 Temmuz 2020 tarihinde, Sakarya’nın Hendek İlçesinde bulunan “Büyük Coşkunlar Havai Fişek Fabrikası”nda yaşanan patlamada, 7 işçi hayatını kaybetti, yüzlerce işçi yaralandı. Hayatını kaybeden işçilerin ailelerine başsağlığı, yaralanan işçilere acil şifalar diliyoruz.

Aynı fabrikada 2009 yılından bu yana gerçekleşen beşinci patlama sonrasında, işletmesini “Avrupa’nın en güvenli havai fişek fabrikası” olarak tanımlayan fabrika sahibi Yaşar Coşkun ifadeye bile çağrılmadı. Fabrikanın sorumlu müdürü, 2 ustabaşı ile bir süre önce işyerindeki iş güvenliği uzmanlığı görevinden istifa etmiş olup, işyerinden ayrılmak için ihbar süresinin dolmasını bekleyen iş güvenliği uzmanı ise tutuklandı.

Fabrikada yaşanan patlamaya ilişkin raporumuz, bölgede bulunan TMMOB birimlerinin ve TMMOB Kocaeli İl Koordinasyon Kurulumuzun incelemelerinin ardından kamuoyu ile paylaşılacaktır.

Ülkemizde günde ortalama 5 işçi iş cinayetlerinde hayatını kaybediyor. İşyerlerinde işçi sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olan, işverenlerin ifadesinin alınması gerekliliği bile hissedilmezken, hemen her olayda, iş güvenliği uzmanları tutuklanıyor. 7 işçinin hayatını kaybettiği Sakarya’daki havai fişek fabrikası işverenin de ifadesine başvurulmamasının yanında, özel ilgiye de tabi tutuldu. Ülkeyi yönetenler tarafından “mağdur kişi” konumuna da sokuldu. Daha cenazeler kaldırılmamışken “korundu”. İşverenin üyesi olduğu işveren örgütü tarafından verilen “moral yemeği” ne ait resimler sosyal medyada paylaşıldı.

Ülkemizde çalışma yaşamı özellikle, 4857 sayılı İş Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı Güvenliği Kanunu, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile düzenlenmiştir. 2012 yılında kabul edildiği halde bazı maddeleri halen yürürlüğe girmemiş olan 6331 sayılı İş Sağlığı Güvenliği Kanunu’nun kabul edildiği günlerde siyasi iktidar, “iş sağlığı güvenliğinde yeni dönem” olarak duyurmuştu, ancak yeni dönemde işçi ölümleri azalmıyor, artıyor.

Sessiz kaldıkça, iş kazası, ölümler olağanmış gibi ya da iş kazalarını önleme sorumluluğu iş güvenliği uzmanının yetkisindeymiş gibi davrandıkça iş kazaları önlenemez. 6331 sayılı yasanın TBMM’de görüşülmeye başladığı dönemden beri söylediğimiz gibi, “böyle gitmeyeceği”ni anlamak zorundayız. Önlem alma yetkisi olmayan iş güvenliği uzmanlarını iş cinayetlerinden sorumlu tutmak, “çöpü halının altına süpürmek”tir. İş kazaları “kader” değildir, ölümler işin “fıtratı”nda yoktur. Ölümler işyerlerinde meydana geliyor, işverenlere “neden oldu” sorusu bile sorulmuyor. Çalışma yaşamını düzenlemek, iş sağlığı güvenliğini sağlamak yükümlülüğünde olan kamu otoritesi ise sadece süreci izliyor.

Sadece “çok ölümlü” iş cinayetini konuşarak, ölümleri önleyemiyoruz. Ölümlerin tek nedeni, gördüğümüz, söylediğimiz teknik neden değildir. Ölümün nedenini bazen uygun olmayan iskele, bazen yalıtkan olmayan elektrik kablosu, bazen patlayıcı maddelerin depolanmasındaki sıkıntılar, patlayıcı madde imal edilen işyerlerindeki binaların özellikleri olarak görsek de, tüm bunlar bir sonuçtur. Sorun sistemdedir: 4857 sayılı İş Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı Güvenliği Kanunu, 5510 sayılı İş Sağlığı Güvenliği Kanunu, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu başta olmak üzere çalışma yaşamına ilişkin tüm düzenlemeleri yeniden ele almak, insana yaraşır düzenlemeler yapılmak zorundadır.

Yürürlükteki düzenlemelerin işçiye, iş güvenliği uzmanına, işyeri hekimine, ülkeye, işyerlerine bir yararı katkısı yoktur. İşçilerin, sendikaların, Meslek örgütlerinin, TMMOB’nin, TTB’nin katılımı da sağlanarak çalışma yaşamına ilişkin tüm düzenlemeler, insana yaraşır şekilde yeniden düzenlenmelidir. Başka türlü bu acıların önüne geçme şansımız bulunmamaktadır.

Emin Koramaz

TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı

Türkiye’nin en büyük maden facialarından biri olan ve 301 madencinin yaşamını yitirdiği Soma Maden Faciasının görüldüğü dava, 3 yılın ardından tamamlandı. 51 Sanığın yargılandığı davada, şirket sahibinin de aralarında bulunduğu 37 sanık beraat ederken, 14 sanık hakkında 6 ila 22 yıl arasında değişen miktarlarda ceza verildi.

301 kişinin hayatını kaybettiği, yüzlerce ailenin yıkıldığı, bölgede ve toplumda büyük bir travma yaratan bir faciada verilen bu karar adalete olan güveni bir kez daha sarsmış, vicdanları sızlatmıştır.

Facianın üzerinden 1 yıl geçtikten sonra başlayan dava, başından itibaren eksik ve sorunlu olarak yürütülmüştür. Yaşanan faciadan  Soma Kömür İşletmeleri AŞ yöneticileri kadar, ocağının denetim görevini yerine getirmeyen “Türkiye Kömür İşletmeleri” (TKİ) ve “Maden İşleri Genel Müdürlüğü (MİGEM) ile “Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı” ve “Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı” da sorumludur. Mahkeme en başından itibaren kamu kurumlarının ve siyasi otoritenin sorumluluğunu göz ardı ederek, davanın yanlış bir zeminde ve eksik biçimde yürütülmesine neden olmuştur.

Halkın vicdanını sızlatan bu kararın kabullenilmesi mümkün değildir. TMMOB olarak tüm sorumlular hak ettikleri cezayı alana kadar sürecin takipçisi olmaya devam edeceğiz.

Emin KORAMAZ

TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı

İŞ CİNAYETLERİNİN SORUMLULUĞU İŞÇİLERİN ÜZERİNE YIKILAMAZ!

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından düzenlenen 9. Uluslararası İş Sağlığı ve Güvenliği Kongresi’nde açılış konuşması yapan Başbakan Binali Yıldırım, “İş hayatının tarihsel gelişimine bakıldığında, iş kazalarının yüzde 80-85 insan hatasından, insan unsurundan kaynaklandığının görüldüğünü”, “Eldiven takmaz, baret giymez, güvertede çalışır kemer takmaz. Sürekli peşlerinden koşacaksın. Her an başında duracaksın” gibi cümlelerle iş cinayetlerinde suçun büyük ölçüde işçide olduğunu belirtmiştir. Yine “Bu kazalar olduktan sonra tepki olarak düzenlemeler yapıyoruz. İpin ucunu da kaçırıyoruz” diyerek AKP iktidarının çalışma hayatına ve işçi-emek mücadelesine bakış açısını net olarak ortaya koymuştur.

Hatırlatıyoruz AKP’nin iktidara geldiği Kasım 2002’den beri yaşanan iş cinayetlerinde en az 21 bin 22 işçi yaşamını yitirdi. Soma, Davutpaşa, Ermenek, Ostim, Torunlar, Esenyurt gibi toplumsal tepkilere neden olan işçi katliamları yaşandı.

Ayrıca 22 aylık OHAL sürecinde toplum hak ve özgürlükleri sınırlandırıldığı gibi işçi hakları ve sendikal mücadelelerde kısıtlanmıştır. AKP iktidarının bu alanda yaptığı “Hedef Sıfır Kaza”, “Güvenli İskele”, “Güvenle Büyü Türkiye” gibi günü kurtarmak için yapılan kampanyalar hükümetin bu alana ilişkin genel politikaları ve OHAL uygulamalarının işçi haklarına yönelmiş olması nedeniyle işlevsiz ve göstermelik kalmış ve çalışma hayatında hiçbir etkisi görülmemiştir.

İktidarın ve sermaye temsilcilerinin ülke gerçekleri ile bağdaşmayan açıklamaları ve ÇSGB’nın İSİG Kongresi şovu devam ederken Filhakika Yapım tarafından TRT 1 için Konya’da çekilen “Bir Hadis Bir Film” dizisinin setinde 12 yaşında M.Ç. isimli kardeşimizin vücudu %48 yanarak ağır derecede yaralanmıştır. Ancak ne iktidar neden yandaş medya 12 yaşındaki bir çocuğun çığlığına ses vermemiş/verememiş, 12 yaşındaki bir çocuğun okul yerine neden setlerde bulunduğuna dair sorular cevaplanmamıştır. Sorumlulardan hesap sorulmalıdır.

Yaşanan diğer iş cinayetlerinde söylediğimiz gibi;

1. İktidar; Soma, Torunlar ve Ermenek‘te yaşanan toplu katliamların sonrasında olduğu gibi İSİG alanında kamuoyunu aldatmaya yönelik değişiklikler yapmaktan vaz çalışma yaşamının asıl bileşenleri olan sendikaların, meslek örgütlerinin, üniversitelerin ve sivil toplum kuruluşlarının görüşlerine uyarak yasa, yönetmelik çıkartmalıdır.
2. İşçi örgütlenmesinin önündeki engeller kaldırılarak, taşeron çalışma, kiralık işçilik, özel istihdam büroları uygulamalarından vaz geçilmeli, esnek ve kuralsız çalışmayı, geçici iş ilişkisini, taşeronlaştırmayı yasal hale getiren, kıdem tazminatlarını, fazla mesai ücretlerini, sendikal hak ve yetkileri budayan tüm yasa ve düzenlemeler iptal edilmelidir. İş yaşamına ait tüm mevzuatlar, ekseni “insan” olan çağdaş bir yapıya kavuşturulmalıdır.
3. BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin 23. maddesinde belirtilen “Herkesin, kendi özgür seçimiyle belirlediği bir işyerinde, adil ve elverişli çalışma koşullarında çalışma hakkı vardır” yaklaşımına uygun olarak, iş kazaları ve meslek hastalıklarının önüne geçilebilmesi için işyerlerinde “önce insan, önce sağlık, önce işçi güvenliği” anlayışı yerleştirilmeli, üretim süreçlerinde işçi sağlığı ve iş güvenliği önlem ve uygulamalarına öncelik verilmelidir. Yapılacak tüm düzenlemelerde işyerlerinde işçi sağlığı ve iş güvenliğinin sağlanmasında asıl sorumluluğun işverende olduğu gerçeğinden uzaklaşılmamalıdır.
4. 4+4+4 eğitim sistemiyle daha da yaygınlaşmış olan çocuk işçilik çocuk ve genç işçiliğin önüne geçilmeli, çocuklar örgün eğitime yönlendirilmelidir.
5. Kadınlara ve kadın emeğine yönelik tüm olumsuz uygulamalar kaldırılmalıdır. Çalışma yaşamında eşit işe eşit ücret uygulamaları ile istihdamda fırsat eşitliği sağlanmalıdır.
6. İşyerlerinde işçi sağlığı ve iş güvenliğinin sağlanması sorumluluğunun işverene ait olduğu unutulmamalıdır. Kamusal denetim yükümlülüklerini yerine getiremeyen ÇSGB yerine meslek odaları, sendikalar, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarından oluşturulan bağımsız denetim yapısı oluşturulmalıdır.
7. Yaşanan iş kazaları/iş cinayetleri ve meslek hastalıkları sonucunda kusuru bulunan kamu görevlilerinin yargılanmasının önündeki engeller kaldırılmalıdır.
8. SGK tarafından yayımlanan İş Kazası ve Meslek Hastalıkları İstatistikleri gerçekleri yansıtmamaktadır. İşyerlerinde kaza ve meslek hastalıklarına ait bilgiler bir veri tabanında toplanmalı, bu bilgilerden ölçme ve değerlendirme amaçlı kamuoyu ile paylaşılmalıdır.
9. Meslek hastalıklarının tespiti, tedavisi ve tazmini yönündeki tüm yasal ve idari engeller kaldırılmalı, çalışanların ve toplumun sağlığından asla taviz verilmemelidir.

Yaşanan diğer iş cinayetlerinde söylediğimiz gibi iş cinayeti ne kader ne de fıtrattır iş cinayetlerinin temelinde patronların kâr hırsı olduğunu bir kez daha hatırlatıyoruz. TMMOB olarak ülkemizde kanayan bir yara olan işçi sağlığı ve iş güvenliği konusunda geliştirici ve iyileştirici çalışmalara katkı vermeye hazır olduğumuzu, bu yöndeki mücadelemizi sürdüreceğimizi basına ve kamuoyuna saygıyla duyururuz.

TMMOB İSTANBUL İL KOORDİNASYON KURULU

MESLEKTAŞIMIZ DELİL ARSLAN’IN YAŞAMINI YİTİRDİĞİ İŞ CİNAYETİNİN TAKİPÇİSİYİZ

TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Bursa Şubesi üyesi 24 yaşındaki Delil Arslan, TGM Deniz İşletmeciliği ve Acenteliği Ltd. Şti.’nde çalışmaya başlamasının üçüncü gününde iş cinayetinde yaşamını yitirmiştir.

Delil Arslan’ın, TGM firmasının Panama’dan Hindistan’a sıvılaştırılmış amonyak gazı taşıyan “Gas Cat” isimli gemisinde çalışırken, 30 Eylül 2017 Cumartesi sabahı Sri Lanka açıklarında elektrik akımına kapılarak yaşamını yitirdiği tespit edilmiştir. Gemi yönetimi Delil Arslan’ın yaşamını yitirmesine neden olan olay ile ilgili TGM firması bir teknik inceleme yapıldığını beyan etmiş olsa da, yapıldığı beyan edilen teknik incelemenin içeriği konusunda ne iş cinayetinde kaybettiğimiz Delil Arslan’ın ailesi ne de kamuoyu bilgilendirilmemiştir.

Yaşanan iş cinayeti konusunda konsolosluğu, Delil Arslan’ın ailesini ve teknik inceleme yapacak yetkilileri bilgilendirmekten kaçınan TGM firması, yaşanan iş cinayetinin kamuoyunda yer almasının üzerinden 24 saat geçmeden kamuoyunu bilgilendirme amacı ile bir yazıyı internet sitesinde yayınlamıştır.

TGM firması tarafından yapılan açıklama teknik dayanaklardan yoksun olmakla birlikte, kamuoyunun nezdinde, yaşanan iş cinayetini kader/fıtrat olarak değerlendirme kültürünü ortaya koymaktadır.

Meslektaşımız Delil Arslan’ın yaşamını yitirdiği iş cinayeti ile ilgili olarak TGM firması şu soruları cevaplamalıdır;

1-      TMMOB Elektrik Mühendisleri Odasına 68318 sicil numarası ile kayıtlı olan bir Elektrik Elektronik Mühendisi olan Delil Arslan’ın, ısrarla stajyer olarak tanımlanmasının nedeni nedir?

2-      TGM firmasının basın açıklamasında belirtmiş olduğu ve olay mahallinde alınmış olan tedbirler nelerdir? İşçi sağlığı ve iş güvenliği gereği yapılması gereken risk analizi ve diğer çalışmalar yapılmış mıdır? TGM firması yapmış olduğu çalışmaları ve olay mahalli kayıtlarını incelemeye müsait bir şekilde kamuoyu ile paylaşmalıdır.

3-      Delil Arslan’a yasal ve vicdani zorunluluk olarak verilmesi gereken oryantasyon eğitimi, iş güvenliği eğitimleri verilmiş midir? Kullanacağı kişisel koruyucu ekipmanlar teslim edilmiş ve gerekli bilgilendirmeler yapılmış mıdır?

4-      Kontrolsüz bir şekilde orada bulunan elektrik kablosunun Delil Arslan’a temas etmesi, olay mahallinde gerekli çevre güvenliğinin sağlanmadığını göstermektedir. Daha önce “Gas Cat” isimli gemide ve TGM firmasının diğer gemi ve birimlerinde yaşanan kaza ve iş cinayetleri nelerdir ve kayıt altına alınmış mıdır?

5-      Elektrik Elektronik Mühendisinin floresan değişimi işlerinde tekniker olarak kullanılması işletmeniz için genel bir uygulama mıdır?

6-      İş cinayetine şahit olan mühendisin beyanı alınmadan gemi ile birlikte olay mahallinden kaçırılmasının amacı, yaşanan iş cinayeti ile ilgili olarak gerekli sorgulamanın yapılmasını engellemek midir? Bu kararı “Gas Cat” gemisinin kaptanı tek başına mı vermiştir, yoksa TGM firmasının bu konuda bir talimatı var mıdır?

7-      İş cinayetinde hayatını kaybeden Delil Arslan’ın babası Cemal Arslan ve TMMOB ÇMO Üyemiz İş Güvenliği Uzmanı Berivan ÖZHAN cenazeyi almak üzere Sri Lanka’ya giderek yaptıkları kısıtlı incelemeler sonucunda dahi, TGM firmasının beyan ettiği gibi olayın düşük volt çarpması sonucu yaşanan bir kalp durması olmayıp, ölümün düşük bir voltajdan kaynaklanmadığını tespit etmiştir. TGM firmasının ısrarla yaşanan iş cinayetini “düşük voltaj ile yaşanmıştır” beyanı ile açıklaması, firmanın iş cinayetindeki suçunu Delil Arslan ve diğer mühendisin üzerine yıkarak sorumluluktan kaçma çabasından mıdır?

Yaşanan diğer iş cinayetlerinde söylediğimiz gibi; meslektaşımız Delil Arslan’ın ölümüne neden olan bu iş cinayeti ne kader ne de fıtrattır. İş cinayetlerinin temelinde patronların kâr hırsı olduğunu bir kez daha hatırlatıyoruz.

Meslektaşımız ve üyemiz Delil Arslan’ın yaşamını yitirdiği iş cinayetinin takipçisi olacağımızı ve sorumluların yargılanması için tüm çalışmaları yapacağımızı basına ve kamuoyuna saygıyla duyururuz.

TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
İSTANBUL İL KOORDİNASYON KURULU