Ülkemizde ise emekçilerin 1 Mayıs’ı Emekçi Bayramı olarak kutlamalarına yasaklamalar getirilmekte, çalışma hayatı; emekçilerin en insani ve en temel özlük hakları da özelleştirme, sendikasızlaştırma, taşeronlaştırma ve köleleştirme süreçleriyle şekillenmektedir. Ekonomik krizin etkileri ile giderek ağırlaşan ve güvenceden uzaklaşan çalışma koşullarında işsizlik, kayıt dışı istihdam ve sömürü giderek artmaktadır.

Son yirmi yıl içinde benimsenen finans ve sermaye odaklı yapılanma ve politikalar emek sömürüsüne ve insanlık onuruna yakışmayan çalışma koşullarına yol açmış, çalışma barışı sağlanamamıştır. Emekçilerin tüm özlük haklarını ve çalışma koşullarını güvence altına alması gereken hukuki ve kamusal denetim özel sektöre devredilmiş; örgütlenme ve grev hakları kısıtlanmış; taşeron işçi istihdamı kalıcı hale getirilmiş; kıdem, ihbar tazminatı ve iş güvencesi ortadan kaldırılmış; işçilerin kiralanmasının, yoksullaşmasının, işverenlerin iş cinayetlerinin sorumluluğundan kurtarılmalarının önü açılmıştır. Nitelikli mimarlık ve planlama hizmetlerine erişim engellenirken; niteliksiz, yetersiz ve eşit olmayan mesleki hizmet yasallaştırılmış, mesleki hak ve yetkiler kısıtlanmıştır.

Tüm dünyada ve ülkemizde hızla yayılan Covid 19 salgını ve çok yönlü kriz koşullarında dahi iktidar sermaye grupları ile işverenlere yönelik kolaylaştırıcı ve destekleyici uygulamaları yürürlüğe sokmuş, çalışanları gerekli önlemlerin alınmadığı güvencesiz ortamlarda çalışmaya zorlayarak üretimin ve ticaretin devamlılığını esas almıştır.

Bugüne kadar; sağlıklı çalışma koşullarının oluşturulmasına, çalışan, işsiz ve yoksul yurttaşların salgından korunmalarına yönelik yeterince önlem alınmamış; salgın sürecinde işten çıkarmaların yasaklandığı iddiasıyla çalışanların iş güvencelerini, ve kıdem tazminatlarını ortadan kaldırarak yoksulluğa mahkûm eden, işverenleri ise yükümlülüklerinden kurtaran yasal düzenlemelerle kriz koşulları fırsata dönüştürülmüştür.

Emeğe dayalı ve işgücünün yoğun olduğu inşaat sektöründe; salgın sürecinde yapıların hızla tamamlanması baskısıyla denetim ve güvenlik önlemleri yok sayılarak, kamu ve özel sektörde yapı üretiminin sürdürülmesi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı genelgesi ile inşaat sektöründe sermaye grupları ve işverenler desteklenmiş, şantiyelerde ve yapı denetim alanında sokağa çıkma yasağı kapsamında kalan çalışanların ve meslek mensuplarının işten çıkarılmaları veya istifa etmeleri istenmiş, iş güvenceleri ortadan kaldırılarak, işsiz kalmalarının önü açılmıştır.

Asgari çalışma ortamı sağlanmayan, yeterli iş güvenliği önlemlerinin alınmadığı salgının yayılmasında yüksek risk taşıyan şantiyelerde ve denetim alanlarında çalışan emekçilerin, mimar ve mühendislerin çalışma koşulları her geçen gün ağırlaşmaktadır.

Devlet, çalışanların yaşam standartlarını yükseltmek, çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemek ve çalışma barışını sağlamak için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Çalışma koşulları; nitelikli, eşitlikçi, özgürlükçü, adil ve insanlık onuruna yaraşır bir yaşam sağlamak üzere düzenlenmelidir. Yaşamsal ve zorunlu kamu hizmetleri dışındaki yapı üretim süreçleri durdurulmalı, hastalığa yakalanma riski yüksek meslek grupları ve tüm çalışanlar idari/ücretli izin kullanmaları sağlanarak yaşam hakları korunmalıdır.

Mimarlar Odası olarak; tüm çalışanların ve meslektaşlarımızın sağlığı için gerekli önlemlerin ivedilikle alınması gerektiğini; emekçileri güvencesizlik, yoksulluk, işsizlik, sömürü ve ayrımcılığa terk eden sermaye odaklı politikalara karşı mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğimizi vurguluyoruz.

İnsan onuruna yaraşır demokratik, özgür, emekten ve emekçiden yana olan, çalışma ve yaşam koşullarının sağlandığı güvenli, sağlıklı ve barış içinde bir gelecek dileğiyle 1 Mayıs Emek, Mücadele ve Dayanışma Günü’nü kutluyoruz.

TMMOB MİMARLAR ODASI

Emekçilere uygulanan zulüm ve baskıya karşı 1886 yılında birlik, mücadele ve dayanışma günü olarak ilan edilen 1 Mayıs; tüm dünyada örgütlenme ve çalışma haklarına eşit erişim taleplerinin iletildiği bayram olarak kutlanmaya devam etmektedir.

Ülkemizde ise örgütlenme, çalışma, toplantı ve gösteri hak ve özgürlükleri baskı altına alınarak kısıtlanmakta; emekçilerin 1 Mayıs’ı kutlamalarına yasaklamalar getirilmekte; çalışma hayatı özelleştirme, sendikasızlaştırma, taşeronlaştırma ve köleleştirme süreçleriyle şekillenmektedir.

2003 yılından bu yana; çalışma hayatını düzenleyen 4857 sayılı İş Kanunu, 5763, 5920, 5921, 6111 sayılı Torba Yasalarla getirilen değişiklikler ve Kanun Hükmünde Kararnamelerle; iktidarın ekonomik büyümeye odaklanan politikalarıyla biçimlenmiştir.

Ulusal ve uluslararası mevzuatta “iş güvenliği ve sağlığı” ile ilgili düzenlemeler yapılmış olmasına karşın gerekli hukuki ve kamusal denetimlerin yapılmaması nedeniyle yaşanan iş cinayetleri toplumsal sorun haline gelmiş; Devletin asli görevlerinden olan denetim ve gözetim; gerçekleştirilen yasal düzenlemelerle özel sektöre devredilmiş; ağırlaşan ve güvencesizleşen çalışma koşullarında kayıt dışı istihdam ve sömürü artmıştır.

2014 yılında Cumhuriyet tarihimizin en can yakıcı iş cinayetleri Soma, Mecidiyeköy ve Ermenek felaketlerine sebep olan koşullar maden ocaklarında, şantiyelerde ve sektörlerde devam etmesine karşın; hizmet alımı, taşeronlaşma, üretim zorlaması, bilim ve teknolojiye aykırı işletme yöntemleri ve denetim yetersizliği giderek ağırlaştırılmış bir biçimde sürdürülmektedir.

Yaşanan felaketlere karşın o tarihten sonra; çalışma hayatına dair düzenlemeler içeren 6552, 6645 ve 6715 sayılı Torba Yasalar ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu yürürlüğe sokulmuştur. Özel sektörde ve kamuda taşeron işçi istihdamını yaygınlaştıran alt işveren sözleşmelerini ve uygulamalarını yasallaştırarak kalıcı hale getiren; taşeron sistemini güçlendiren, işverenleri iş cinayetlerinin sorumluluğundan kurtaran, işçilerin kiralanması ve köleleştirilmesinin; yabancıların ise denetimsiz biçimde istihdam edilmesinin ve hizmet sunmasının önünü açan yasal düzenlemeler yapılmıştır.

Mayıs 2016’da Kiralık İşçi Yasası olarak bilinen 6715 sayılı Torba Yasa yürürlüğe konmuş; yapılan düzenleme ile kıdem tazminatı fiilen yok edilmiş, ihbar tazminatı ve iş güvencesi kaldırılmış, emeklilik ve sağlık hakları fiilen kullanılamaz duruma getirilmiş, fazla mesai ve yıllık izin gibi haklar yok sayılmıştır.

Temmuz 2016’dan sonra ise; OHAL kapsamında çıkarılan KHK’lar aracılığı ile kamu kurumlarının yapıları değiştirilmiş veya kapatılmış, çalışanları tasfiye edilmiştir. Emekçilerin yalnızca örgütlenme ve çalışma hakları değil; toplantı, gösteri ve grev hakları da kısıtlanmıştır. Grevler ertelenerek yasaklanmış; hatta “OHAL’in grev tehdidi altındaki yerlere müdahale için kullanıldığı” bizzat Cumhurbaşkanı tarafından ifade edilmiştir.

Ağustos 2016’da; yabancı mimar ve mühendislerin Türkiye’de denetimsiz bir biçimde serbestçe hizmet sunmalarına akademik ve mesleki yeterlilik ölçütleri aranmaksızın ve karşılıklılık ilkesi gözetilmeksizin olanak tanıyan, haksız rekabet ortamı yaratan ve işsizliğin artmasına sebep olacak olan 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu niteliksiz, yetersiz ve eşitsiz mesleki hizmeti yasallaştırmış, kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı düzenlemeleri hayata geçirmiştir.

2018 yılı sonunda ise; çalışanların uzun mücadeleler sonunda kazandığı kıdem tazminatının fona devredilmesine yönelik çalışmalar yeniden gündeme taşınmış, yasal düzenlemeler hazırlanmaya başlamıştır. Eylül 2018’de açıklanan Yeni Ekonomi Programı’nda ve Ekim 2018’de yayımlanan 2019 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda kıdem tazminatı reformu gerçekleştirileceği belirtilmiş ve düzenlemelerin 2019 Aralık sonuna kadar tamamlanacağı düzenlenmiştir.

Çalışanların güvencesi olan kıdem tazminatını; işveren yükümlülüğü olmaktan çıkararak bireysel hesaba dayanan bir kıdem tazminatı sisteminde fona devretmeyi öngören düzenleme; kıdem tazminatının iş güvencesi işlevini ortadan kaldıracak ve güvencesizliği artıracak, otuz günlük kıdem tazminatını belirsiz hale getirecek, tazminat hesabının son ücret ve toplu sözleşme düzeniyle bağını koparacaktır.

Siyasi iktidarın göreve geldiği 2002 yılından bu yana; sermaye odaklı ve azami kar hırsı ile oluşturulan politikalar; emek istismarına ve insan onuruna yakışmayan çalışma koşullarına yol açmış, çalışma barışı bozulmuştur. Oysa Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Çalışma koşulları; nitelikli ve adil, insanlık onuruna uygun bir yaşayış sağlamak üzere düzenlenmelidir.

Mimarlar Odası olarak; emekçileri güvencesizlik, yoksulluk, işsizlik, sömürü ve ayrımcılığa terk eden sermaye odaklı politikalara karşı mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğimizi vurguluyor hiçbir ayrım, mahrumiyet ve kısıtlamanın yaşanmadığı, insan onuruna yakışır çalışma koşullarının sağlandığı bir gelecek dileğiyle 1 Mayıs Emek, Mücadele ve Dayanışma Günü’nü kutluyoruz.

TMMOB MİMARLAR ODASI

Mühendisi, mimarı, şehir plancı, işçisi, kamu çalışanı, işsizi, emekçisi, emeklisi, aydını, sanatçısı, gazetecisi, öğrencisi, esnafı, kadını, genci, yaşlısıyla dolduracağımız 1 Mayıs meydanlarında nasıl bir memleket istediğimizi kol kola, omuz omuza dile getireceğiz.