Editörden

---

Teknoloji ve Mimarlık: Kazanımlar, Kayıplar...
1975 yılında Madrid'de düzenlenen 12. UIA Kongresi'nde konu, "mimarlıkta yaratıcılık"tı. Mimarlıkta yaratıcılığın düşünüden mi yoksa teknolojiden mi kaynaklandığı sorusuna yanıt arayan kongre, tartışmaların sonucunda yaratıcılığın düşünü ile teknolojinin işbirliği içinde ele alınması gerektiği saptamasını yapıyordu. Kongre raportörü Rafael De La Hoz'a göre, "Düşünü, teknolojiyle gerçekleştirilebilir. Teknoloji ise ya düşünüyü kısıtlar, ya da ona yeni ufuklar açar.¹"

Modernizm ve sonrasında özellikle "teknoloji"nin, mimarlık tartışmalarının en popüler çerçevesini oluşturduğundan yola çıkarsak², 27 yıl önce tartışılan konuların bugün bile güncelliğini korumasına şaşırmamak gerekir. Çağa özgü koşulların gerektirdiği kaliteyi yakalamada teknolojik gelişmelerin kullanılması kaçınılmazdır.³ Teknolojinin daha çok, yapının strüktürünün oluşturulmasında ön plana çıktığını söyleyebiliriz. Bugün ise strüktür ve teknoloji bağlamında Norman Foster ve Santiago Calatrava'nın ürünleri herhalde yadsınamaz. Foster, teknolojiyi her defasında yeni bir yapım sistemi yaratmak üzere kullanır ve bu çaba onun mimarlığının esasını oluşturur. Binaların kimlikleri biçimden çok, ortaya konan strüktürlerle belirginleşmektedir. Diğer bir deyişle onları okunur kılan ön plandaki taşıyıcı sistemdir. Calatrava ise, çok özgün ve güçlü biçimde yaratıcı, bireysel, yenilikçi ve geleneksel mimarlık ve mühendislik fikirlerine karşı çıkış açısından⁵ özel ve önemlidir.

Foster ve Calatrava'nın ortak noktası, teknolojiyi bu denli yoğun kullanmalarının yanında, farklı bağlamlarda da olsa ikisinin de doğayla ilişki kuruyor olmasıdır. Dünya üzerindeki yeni gelişmeler Norman Foster'ı çevre değeri, kaynak tüketimi ve teknoloji kullanımı konusunda duyarlı olmaya itmiştir. Yettiği kadar malzeme ve enerji harcanması, son dönemde yaptığı binalara damgasını vurmuş durumdadır.⁶ Calatrava'nın yapıtının her noktasında ve inşa edilmiş biçimlere ilişkin sayısız eskizinde doğaya verilen referanslar bulunur.⁷ Dahası kendisi "uzun bir süredir, strüktürün çevresiyle ilişkili olması gerektiği kuralını kabul etmekteyim⁸" demektedir.

Tasarımlarındaki teknoloji ve strüktür yaratıcılığının yanında pek çok alanda da öncülük eden Foster ve Calatrava'nın yoğunlukla kullandığı teknolojinin (bu teknoloji, gerek enerji tasarrufu yapmak üzere gerekse başka konular için kullanılıyor olsun) önemli miktarlarda doğal kaynak tüketerek gerçekleştirildiğini göz önüne alırsak, günümüzün popüler yaklaşımı olarak da niteleyebileceğimiz, mimarların çevre konularına bu özel ilgisi acaba bir günah çıkartma olabilir mi? Teknolojiyi kullanmanın bugün kaçınılmaz olduğunu söylemek herhalde yanlış olmaz, ancak söylemlerinde kolaylıkla yan yana getirdikleri teknoloji ile doğa arasında acaba gerçekte nasıl bir ilişki var? 2000 yılında Hannover Dünya Fuarının ana teması olarak belirlenen ve fuar süresince tartışılması beklenen ancak fuarda bulunan sürdürülebilir (!) pavyonların dışında pek de tartışılmayan soruyu burada yinelemek konuyu özetlemeye yetecektir: İnsanlık-doğa-teknoloji kıskacından acaba nasıl bir gelecek çıkacak?

Bu tartışma alanı da bizi bir sonraki dosya konumuza taşıyor...

Ayşen Ciravoğlu

Not: Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi'nde genel kurul yapıldı; yeni görev dağılımları belirlendi. Bundan bağımsız olarak dergimizin yazı işleri sorumlusu Fatma Öcal, Ankara'ya yerleştiği için dergimizden ayrıldı; kendisine katkılarından ötürü teşekkür ediyoruz.

1 Tekeli, D., "UIA 1975 ve Mimarlıkta Yaratıcılık", yayınlanmamış rapor.
2 Güzer, A. C., Teknolojiye Boyamak, Boyut Çağdaş Dünya Mimarları Serisi 7: Norman Foster, Boyut Yayıncılık, İstanbul, 2000.
3 Dener, A, Norman Foster'ın Formülü: Çokça Akıl Bir Tutam da Duygusallık, Boyut Çağdaş Dünya Mimarları Serisi 7: Norman Foster, Boyut Yayıncılık, İstanbul, 2000.
4 Dener, A, a.g.e.
5 Sharp, D., Santiago Calatrava: Kültürel Köprüler Kurmak, Boyut Çağdaş Dünya Mimarları Serisi 3: Santiago Calatrava, Boyut Yayıncılık, İstanbul, 2000.
6 Dener, A, a.g.e.
7 Sharp, D., a.g.e.
8 Calatrava, S., Tasarım Felsefesi, Boyut Çağdaş Dünya Mimarları Serisi 3: Santiago Calatrava, Boyut Yayıncılık, İstanbul, 2000.