Editörden

---

Niteliksiz Ütopyaların Güçle Buluşması...

“Bir Utopia şehrini bilen, hepsini bilir. Çünkü, bölge özellikleri dışında, bütün şehirler birbirine benzer.” Thomas More’un 1516 yılında yayımlanan Utopia kitabındaki “Utopia Şehirleri ve Başkent Amaurote Üstüne” bölümü bu sözlerle başlar. Aradan yıllar geçmiştir, karşımıza kentlerle ilgili başka ütopyalar çıkar: “Le Corbusier’nin Paris (ya da bütün büyük kentler) için hazırladığı plan, II. Dünya Savaşı’ndan hemen sonra tasarlanmıştı. Merkeze yakın bir yerde, her biri altmış katlık yirmi dört gökdelen yükseliyordu; bu büyük kompleksler, topluluğun ticaret gereksinmelerinin yerine getirilmesi için hizmet verecekti; bunları çevreleyen parklarda, lüks lokantalar, tiyatrolar ve mağazalar bulunuyordu... Caddeler değişik hızlarda giden değişik türlerde taşıt araçlarına akma olanağı sağlamak üzere üç katlıydı.” (Martin Meyerson, Cogito, sayı 8, yaz 1996) Böylesi bir kentte yaşamak da, Paris’i bu şekilde görmek de istemezdim doğrusu.

Pek çok kentlinin yaşadığı bir duygudur belki, ama ben daha çok mimarlarda karşılaşılan bir “mesleki deformasyon” olduğunu düşünüyorum. Yaşadığımız, kullandığımız çevrenin yeniden tasarımını yapar; beğenmediğimiz, yanlış bulduğumuz uygulamaların yerine neredeyse “Photoshop” tekniğiyle ürettiğimiz yeni çözümleri ışınlar gibi yerlerine yerleştiririz. Bu zihin jimnastiğinin mesleğimize bir faydası olur mu bilemem, ama kimseye bir zararının dokunmadığı kesindir.

Oysa yaşadığımız kentin, ülkemizin yöneticilerinin bu kadar masum olmayan, olmadığı gibi, sonuçları da hepimizi ilgilendiren projeleri üzerinde durmak istiyorum. Adnan Menderes’in İstanbul ile ilgili hayallerinin neye mal olduğunu biliyoruz, keza Dalan’ınkinin de. Milyonlarca kişinin yaşadığı bir kentin neredeyse tamamını etkileyecek çapta projelerin nasıl ele alındığına, üretildiğine, karar verildiğine bakalım. Koskoca kentin planlamasını neredeyse parsel düzeyinde uygulamalarla düzenlemeye, bu düzenlemeyi de sadece ve sadece mal sahibi ve müteahhit arasında bir sözleşme yapar gibi yürütmeye indirgeyen bir anlayışla karşı karşıyayız. “İstanbul depreme hazırlanıyor” gibi iddialı sözlerle üniversitelere hazırlatılan ve raflarda bırakılan planlar, “İstanbul’un planını hazırlıyoruz” söylemiyle göreve çağırılan onlarca akademisyen, uzman plan hazırlıklarını sürdürürken, neredeyse tüm çalışmaları kadük edecek boyutlarda projeler havada uçuşuyor, herkes gibi yerel yönetim görevlileri de bu haberleri basından izlemek durumunda kalıyor.

Sadece kent içinde boş bulunan arazilerin ayrıcalıklı kullanımlara açılması yoluyla yapılmak istenenler değil, tarihî kent dokusunun iyileştirilmesi amacıyla üretilen projelerdeki tehlikeli yaklaşım da bizleri endişeye sevk ediyor. İhya edilmek istenen geçmişe ait kent dokusu görüntülerinin ramazan ayı dekoru estetiğinde, restorasyon adına yapılmak istenmesi, haklı olarak büyük tepki çekiyor. Üstelik bu proje için seçilen alan Süleymaniye, Mimar Sinan’ın büyük eserinin yanı başında, yıllardır çeşitli projelere konu olmuş, defalarca tartışılmış bir alanda, dünyada örneği görülmeyen bir uygulamaya gidiliyor.

İşin tehlikeli yanı, bütün bu projelerin hayata geçmesi mümkün, çünkü yeterli mali kaynak var gözüküyor. Yıllardır kent üzerine üretilmiş projeler üzerinde konuşarak paranın olmamasından yakınanlar için ironik bir durum. Niteliksiz ütopyaların güçle buluşmasının tehlikelerini yaşıyoruz.

***

Önümüzdeki ocak ayının sonunda şubemizin genel kurulu toplanıyor. mimar.ist’in mesleğimizin, kentimizin ve ülkemizin sorunlarına dönük yayın çalışmaları da genel kurul sürecinde değerlendirilecek; yeni dönemde, yeni heyecanlar, yeni görevler gündemimize gelecektir. Katkılarınızı bekliyoruz.

Yeni sayılarda buluşmak dileğiyle.

H. Bülend Tuna