1.8.11.2.2. Dünya Ülkelerinde Mimarlık Pratiği Dizisi
Mimarlık pratiğinin ülkeler arasındaki farklılıklarını ve benzerliklerine ilişkin bilgilenme toplantılarının özetleri aşağıdadır:
1. 18.01.2003 Cumartesi; Konferans (2003/1); Doç. Dr. Günhan Danışman (Boğaziçi Ün.) "İngiltere Örneği ve RIBA" **
Bu dizinin ilk toplantısında Doç.Dr. Günhan Danışman, 1837 den başlayarak RIBA tarihçesini aktardıktan sonra RIBA kayıtlarındaki güncel verilerin değerlendirmesini yaptı. RIBA'ya kayıt için 3 bölümden oluşan eğitim sürecinin (3+2+2) tamamlanması gerektiğini, bu anlamda 32600 üyesi bulunan kuruluşun %87 sinin imza yetkisinin olduğunu söyledi. Mimarlık adına daha iyi bir çevre için mücadele etme misyonunu belirleyen RIBA'nın bu anlamda üyelerini güncel bilgilere yönelik meslek içi eğitim seminerlerine katılım koşulu koyduğunu, eğitim programları ile uzmanlık sınavlarının denetlenmesinin ARB ile birlikte yapıldığını ifade etti.
RIBA'ya kayıt için mimarlık eğitiminin zorunlu bir parçası olan, 2 yıllık staj sürecinde İngiltere'de ne tür uygulamalar yapıldığını kendi deneyimine dayanarak anlatan Danışman, dia eşliğinde sunuşunu tamamladı.
2. 10.03.2003 Pazartesi; Konferans (2003/2); Arif Şentek (AB ve GATS Süreci Meslek Pratiği Çalışma Grubu) "Dünya Ülkelerinde Mimarlık Mesleğini Uygulama Koşulları" **
UIA Konsey üyesi Jordi Fernando'nun yürütücülüğüne İspanyol Mimarlar Örgütü'nün (COAC) 2001-2002 yılında yaptığı UIA'ya üye ülkelerde mesleğe giriş ve mesleği uygulama koşullarını belgeleyen araştırmanın ilk sonuçları, Mimarlar Odası AB-GATS Süreci Meslek Pratiği Atölye Grubu Yürütücüsü Arif Şentek tarafından iletildi:
-Eğitim programlarını düzenleyen kurumlar, -Mezunları üyeliğe kabul edilen eğitim kurumları, -Eğitim süresi, -Mesleğe girişte staj zorunluluğu, -Mesleğe girişte sınav, -Akademik ve meslekî unvanlar,
-Mesleği uygulamayı düzenleyen yasalar, -Mesleği uygulamada kayıt zorunluluğu, -Kayıt olunan kuruluş, -Mimarların yasalarla tanınmış çalışma alanları, -Kayıt zorunluluğunu denetleyen işlemler, -Mimarların yasal sorumlulukları, -Meslekî sorumluluk sigortası, -Ücret tarifeleri, -Meslek içi eğitim programları, -Meslek ahlâk kuralları, -İnşaat sürecinde mimarlarla aynı işleri yapabilen diğer meslek mensupları, -Mimarlık meslek örgütleri, -Yabancı mimarların çalışma koşulları.
Araştırma sonuçlarının grafik anlatımlarla karşılaştırmalı olarak anlatıldığı sunuş çerçevesinde, dünyada mesleğe giriş ve mesleği uygulama koşullarının homojen bir karakteri olmadığı söylenebilir. Mimarlık hizmetinin bugünün yerel tarihsel koşullar içinde oluştuğu da böylece daha da belirginleşiyor zihnimizde. Ancak uluslararasılaşma sürecinin doğal bir sonucu olarak bu konularda ilkesel bir ortaklığa ihtiyacımız olduğu da görülüyor.
Ayrıca, bugün UIA veya ACE bağlamında sürdürülen meslekî norm ve standartlara ilişkin çalışmaların da kendi içinde sınanması anlamında önemli veriler oluşturuyor bu araştırma.
3. 13.06.2003 Cuma; Konferans (2003/3); Katarina Nilsson (ACE Başkanı) "Avrupa'da Mimarlık Meslek Uygulamaları" *
ACE Başkanı; ACE olarak, politikacıları ve tüketicileri etkileyerek "daha iyi bir mimarlık" hedefine yönelik çalışmalar yapan Avrupalı mimarların politik örgütü olmaya çalıştıklarını söyledi.
Kullanıcı ile mimarın ilişkisinin "yerel" olduğunu, bu nedenle Brüksel koridorlarının uzaklığının farkında olduğunu; ancak AB'nin birlik pazarında serbest dolaşımı esas alarak geliştiğinin altını çizen Nilsson; hem "serbest dolaşım"ın hem de "yerindelik ilkesi"nin birlikte ele alınması gerektiğini belirtti. Ancak, İsveç'te yaşanan uyum programının sorumlusu ve daha sonra ACE Başkanı olarak yaşadığı deneyimler çerçevesinde, bu sürecin söylendiği kadar kolay olmadığını; ülkelerin birbirine göre farklılıklarının oldukça karmaşık bir birlik yapısı oluşturduğunu belirtti. 18 yıldır ve halen AB ülkelerinde serbest dolaşımın tartışılmakta olduğunu ve bu tartışmalarla birlikte ACE tarafından da kabul edilebilir belli ilkelerin ve yönergelerin oluştuğunu, bunların; "kamu güvenliği, tüketici hakları", "karşılıklı birbirini tanıma", "inşaat ihale ve malzeme yönergeleri" ve bizi doğrudan ilgilendiren yanıyla "mimarlık yönergesi" olduğunu ifade etti. Bu konuda "Türkiye perspektifi"ni merak ettiğini; bu anlamda kendi deneyimlerini Türk mimarlarla paylaşmak için burada olduğunu söyledi.
Kentlerin yaratıcılık potansiyeli ve kentsel problemlerin birlikte ele alındığı AB içindeki 15 program arasında, bu problemlerin çözümünde mimarlığın bir araç olabileceği görüşünden hareketle bir çalışma grubuyla (Eurocities) Parlamento'da çalıştıklarını, çalışma yaptıkları bir başka önemli konunun da "Sürdürülebilir Mimarlık" olduğunu aktardığı konuşmasını, ACE'nin doğal olarak çok katmanlı bir yapısının bulunduğunu vurgulayarak bitirdi.
Daha sonraki soru-cevap bölümünde sorulan sorulara çeviri olanakları içinde olabildiğince cevap vermeye çalışan ACE Başkanından; İsveç Mimarlar Birliği'nin yapısı ve İsveç'in AB süreci konularında da bilgi aldık.
Politik açıdan mimarların meslekleri gereği toplumun ortak çıkarlarını savunmaya yatkın olduklarını, örgütlenme nitelikleri açısından ülke farklılıklarının sürdüğünü, ACE'nin bu perspektifle varolduğunu, birlik politikaları açısından da "çok kültürlü bir Avrupa" hedefine yönelik bir yaklaşım içinde olduklarını söyledi.
4. 19.06.2003 Perşembe; Konferans (2003/4); Prof. Dr. Sümer Gürel (MSÜ) "Danimarka-Pakistan Mimarlık Meslek Pratiği Karşılaştırması"**
Yaşamını farklı kentler ve ülkeler arasında mimarlık ve planlama uygulamaları ve öğretim üyeliği ile sürdüren Prof. Dr. Sümer Gürel; yaşadığı iki tipik ülke deneyimini karşılaştırdığı Sunuşuna, Danimarka'da mimar adaylarının mesleğe hazırlanmasına ilişkin gözlemlerini aktararak başlayan Gürel, seçme sınavındaki titiz tavrın, mesleğe yatkınlık gibi bir diğer etmenle birleşmesinin, Danimarka'nın, Kuzey Avrupa'da en iddialı Mimarlık Ekolü olmasında da öncü rol oynadığını belirtti. Gürel, tasarım kültürünün ileri düzeyde olduğunu aktardığı Danimarka'da, meslekten olsun olmasın herkese açık proje yarışmalarının düzenlendiğini belirtti.
Türkiye ve Pakistan örneğinden biraz farklı olarak, Danimarka'da mimarlık meslek camiasını kollayan, koruyan üç ayrı, ama bağlantılı kurumdan söz etti:
1. Fiziki çevrenin planlamasının ve tasarımının kalitesini ve mimarlık mesleğinin çalışma koşullarını yükseltmek yönünde çalışan DAL/AA (Danimarka Mimarlar Federasyonu)
2. Mimarların ticari ilgi alanlarını tanımlamak ve mesleki anlamda konumlarını kuvvetlendirmek amacıyla çalışan PAR (Danimarka Serbest Mimarlar Konseyi)
3. Ücret, sendika ve yasal konularda çalışan AAR
Sunuşunu 1989-92 yılları arasında yaşadığı Pakistan örneği ile sürdüren Gürel; Pakistan'da ilk kuşak mimarlar arasında, diploması olmayan, Oda'ya kayıtlı mimarların bulunduğunu; mühendislerin mimarlık alanında çalışabildiğini akdardı. Danimarka ve Türkiye'ye göre, bu ülkenin, mimarlık alanında nicelik ve nitelik açısından oldukça geride olduğunu, sayısal bir karşılaştırma yaparak 140 milyonluk Pakistan'da PCATP'ye (Pakistan Mimarlar ve Şehir Plancıları Konseyi) kayıtlı üye sayısının 2762 iken, 5 milyonluk Danimarka'da PAR'a üye büro ve şirketlerde çalışan mimar sayısının 2800, yani Pakistan'daki toplam mimar sayısı kadar olduğunu belirtti (2000-2001 yılları verileri). 1989-92 yılları arasında 140 milyon nüfuslu Pakistan'da sadece iki devlet ve bir özel mimarlık okulu bulunduğunu da sözlerine ekledi.
5. 24.10.2003 Cuma; Konferans (2003/5); Kemal Akay (Y.Mimar) "Almanya'da Mimarlık Meslek Pratiği ve Yeni Gelişmeler"
Halen teknik yönetim kadrosunda bulunduğu ve proje müdürü olarak görev yaptığı von Gerkan, Marg und Partner'in son yıllarda gerçekleştirdiği uygulamalardan bazılarını izleyenlere tanıttı. Buna koşut olarak Almanya'da, bugün mimarlık mesleğinde yaşanan sorunlara ve süreçlere ait bilgiler verdi.
Ayrıca, Almanya'nın en fazla uygulama yapan bürolarından birisi olan von Gerkan, Marg und Partner'in son yıllarda mimarlık hizmetlerinin dışa açılması sürecinde Çin'de gerçekleştirdiği bazı kentsel ve mimari tasarım projelerini tanıttı.
Kemal Akay, bu ilginç ve büyük kentsel planlama projesinin yanı sıra, Çin'deki kentsel planlama ve tasarım alanında yeni yaklaşım ve eğilimlerden de söz etti.
Ardından, gerek von Gerkan, Marg und Partner mimarlık bürosunun Avrupa ve özellikle Almanya'da gerçekleştirmiş olduğu projeler, gerekse Çin'deki uygulamaları hakkında soru ve yanıtlarla yapılan tartışmalar da son derece verimli ve öğretici oldu.
Ayrıca Uzak Doğu'da gerçekleştirilen proje konularının da bu bağlamda düşündürücü yönleri, canlı tartışmalarla konu edildi.
6. 12.11.2003 Çarşamba; Konferans (2003/6); Zeycan Önder (Y.Mimar) "Rusya'da Mimarlık Meslek Pratiği ve Yeni Gelişmeler"
Sunuşuna 18. yüzyıla kadar Rusya'da mimarlığın ve mimarların durumu hakkında genel biraçılımla başlayan Zeycan Önder, 16. yüzyılda çıkarılan nizamname ile mimarlık faaliyetlerinin bütünüyle devlet kontrolü altına alındığını belirtti.
18. yüzyılda endüstrileşme etkisiyle mimaride yeni bir dönem başladığını, mimaride düzen (standart) ve "örnek proje" geleneğinin yerleştiğini ve böylece ilk defa mimarlık mesleğinin bugünkü çağdaş anlayışı doğrultusunda oluşmaya başladığını belirtti. Bu dönemde ölçekli iki boyutlu çizim ortaya çıkmaya ve bununla birlikte de plan, proje, cephe, ölçek, kesit, oran kavramlarının geliştiğini ve ortak mimari dil oluşturulduğunu anlattı. Bu dönemde Mimarlık Kütüphanesi oluşturulmuş ve 1709'da pratik bilgiler veren ilk mimarlık kitabı yayımlanmış, 1749'da ilk mimarlık okulu kurulmuş ve 1776'da ilk mimari yarışma düzenlenmiş ve bunun için Mimarlık Sanat ödülü belirlenmiş.
19. yüzyıl mimarlık meslek pratiğinin en önemli özelliklerinden biri, mimarlar arası iletişimi sağlayan kurumların oluşturulmaya başlanması olduğunu, 1867 yılında Moskova Mimarlar Topluluğu, 1870'te Petersburg Mimarlar topluluğu vd. kurulduğunu belirtti.
1917 Rusya ihtilali ile durumun bütünü ile değiştiğini, Sovyet rejiminin, insan yaşamını sosyalist mimarlığın gelişimi içinde bütünü ile değiştirmeyi, komünizmin kurulması sürecinin sosyopolitik görevlerinden biri haline getirdiğini, mimarlık eğitiminin tarihsel bağlarından koparıldığını ancak bütünü ile ortadan kaldırılamadığını, sanatın, mimarlık eğitiminin ayrılmaz parçası haline geldiğini aktardı.
Sosyalist dönemin ilk mimarlık örgütü 1923 yılında kurulan "Yeni Mimarlar Birliği"dir (ASNOVA). 1925 yılında ASNOVA'ya rakip OSA (Çağdaş Mimarlar Birliği) kurulmuştur. İki örgüt fikir farklılığı alanında adeta yarışmaktadır. Sovyetler Birliği Mimarlar Örgütünün 1932 yılında kurulduğu kabul edilir ve bugünkü Rusya Mimarlar Birliği (RMB) onun varisidir.
RMB diplomalı uzman mimarlardan ve diğer-yaratıcı mimarlığın gelişmesine, kültürel mirasın korunmasına, mimarlığın öğrenilmesine, mimarlık eğitiminin yönlendirilmesine katkı sağlayan uzmanlardan oluşan gönüllü bir topluluktur. RMB faaliyetleri içinde kültürün korunması ve gelişmesi, mimarlık düzeyinin yükseltilmesi, insanların yaşama ortamlarının iyileştirilmesi, mimarlık mesleği otoritesinin sağlanması ve mimarın haklarının korunması yer almaktadır. Mimarlık mesleği Rusya'da lisans ile yapılabilmektedir; RMB mimarlık faaliyetleriyle ilgili lisans veren bir kurumdur. Bünyesinde çeşitli mimarlık faaliyetlerinde bulunan grup ve komisyonlar vardır. Mimarlıkla ilgili kanunlar RBM'nin katkılarıyla oluşturulmuştur.
Birliğe üye olabilmek için en az üç yıl bağımsız proje yapmış olan, kendi projesinin inşaatında görev almış olan, toplumsal faaliyetlerde aktif görev almış olan, Birliğin ve Kodeksin Meslek etiği ile ilgili maddesini kabul eden, mesleğine hakim mimar olmak gerekiyor. Birliğin üye adayları için enstitü vardır ve üniversite mezunu her mimar Meslek Etiği maddesini kabul etmek şartıyla oraya üye olabilir. Hemen hemen her şehirde Mimarlar Birliği'ni temsil eden yerel örgütler vardır. Şu anki sayıları yaklaşık 92 ve toplam üye sayısı da 12.000'dir.